Pomnik ku czci ofiar fortu IX w Kownie

W bezpośrednim sąsiedztwie kompleksu fortu IX w Kownie wznosi się potężny, betonowy pomnik ku czci ofiar faszyzmu, odsłonięty w 1984 roku. Głównym twórcą tej unikalnej kompozycji rzeźbiarskiej był znany litewski rzeźbiarz Alfonsas Vincentas Ambraziūnas. Konstrukcja wznosi się na imponującą wysokość 32 metrów i dominuje nad całą okolicą fortu. Pomnik składa się z trzech potężnych grup rzeźbiarskich wykonanych z surowego, nieociosanego betonu. 

Architektura monumentu reprezentuje styl brutalizmu, który poprzez ostre kształty potęguje uczucie grozy i powagi. Poszczególne części rzeźby symbolizują kolejno ból i cierpienie, dramatyczny opór oraz ostateczne wyzwolenie ofiar. Twórcom udało się całkowicie uniknąć bezpośredniej symboliki sowieckiej, dzięki czemu dzieło ma uniwersalny charakter. 

Monument ten dominuje nad okolicznym terenem i stanowi hołd dla wszystkich pomordowanych w tym miejscu. Pomiędzy fortem a pomnikiem znajduje się rozległe pole porośnięte trawą, pod którym spoczywają szczątki tysięcy ofiar. Cały teren otoczony jest ciszą, tworząc przestrzeń sprzyjającą zadumie i refleksji nad tragiczną historią XX wieku.

Fort IX w Kownie na Litwie

Fort IX w Kownie to jeden z dziewięciu obiektów obronnych wchodzących w skład XIX-wiecznej Twierdzy Kowno, wzniesionej przez władze Imperium Rosyjskiego. Ta monumentalna budowla znajduje się na północno-zachodnich obrzeżach miasta i jest uważana za najnowocześniejszy oraz najlepiej zachowany element dawnego systemu umocnień.

Obiekt wznoszono w latach 1902–1909 i miał on pełnić funkcję bastionu chroniącego zachodnie rubieże carskiego imperium. W czasie I wojny światowej obiekt został zdobyty przez wojska niemieckie, a następnie stracił swoje pierwotne militarne przeznaczenie.

W okresie międzywojennym, od 1924 roku, kompleks zaczął funkcjonować jako miejskie więzienie oraz ciężki obóz pracy. Po wybuchu II wojny światowej i zajęciu Litwy przez Związek Radziecki w 1940 roku, fort stał się miejscem przetrzymywania i kaźni więźniów politycznych. Sowieckie NKWD dokonywało tam brutalnych przesłuchań i egzekucji, co zapoczątkowało najczarniejszy okres w dziejach tego miejsca.

Największą tragedią w historii fortu okazała się jednak okupacja niemiecka w latach 1941–1944. W tym czasie Niemcy urządzili w nim miejsce masowej eksterminacji ludności żydowskiej. Szacuje się, że w murach obiektu i jego okolicach zamordowano około 50 000 osób. Ofiarami byli głównie litewscy Żydzi z Kowna, a także tysiące Żydów przywiezionych z innych krajów Europy, w tym z Austrii, Niemiec i Francji. Oprócz nich masowo ginęli tam Polacy, radzieccy jeńcy wojenni oraz litewscy więźniowie polityczni. 

Wiosną 1944 roku miała tam miejsce ostatnia masowa egzekucja, podczas której rozstrzelano między innymi francuskich Żydów. Aby zatrzeć ślady zbrodni, niemieccy naziści zmuszali żydowskich więźniów do ekshumacji i palenia ciał w ramach specjalnej akcji znanej jako Sonderaktion 1005. Więźniom tym udało się jednak dokonać brawurowej ucieczki przez podkop 25 grudnia 1943 roku, co stanowi jeden z niewielu aktów oporu w tej katowni. 

Po zakończeniu wojny obiekt służył jeszcze przez pewien czas jako areszt dla niemieckich jeńców wojennych. Dziś dawny Fort IX jest jednym z najważniejszych i najbardziej poruszających miejsc pamięci narodowej na Litwie. Od 1958 roku w jego wnętrzach funkcjonuje muzeum, które dokumentuje tragiczne wydarzenia z okresu obu wojen światowych. Wystawy muzealne szczegółowo przybliżają realia sowieckich represji oraz przebieg Holokaustu w tym regionie.

Zwiedzający mogą na własne oczy zobaczyć surowe, zachowane w oryginalnym stanie cele więzienne. W forcie wyeksponowano również poruszające artefakty, dokumenty i przedmioty codziennego użytku należące do zamordowanych. 

Zakrzewo Kościelne - kościół św. Piotra i Pawła (droga mazowiecka - I.4.3)

Kościół pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Zakrzewie Kościelnym to wyjątkowy, zabytkowy obiekt sakralny położony w województwie mazowieckim. Parafia powstała prawdopodobnie już w XII wieku, co czyni ją jedną ze starszych w regionie, w diecezji płockiej. 

Obecny drewniany kościół został ufundowany przed 1619 rokiem przez Marcina Lasockiego. Świątynia należy do najcenniejszych zabytków sakralnej architektury drewnianej na Mazowszu. Konstrukcja budynku charakteryzuje się jedną nawą z węższym, orientowanym prezbiterium. 

Do bryły kościoła przylegają boczna zakrystia oraz dwie kruchty – przednia i boczna. Wnętrze skrywa cenny, barokowy ołtarz główny oraz zabytkowe organy. 

Obok kościoła wznosi się tradycyjna, drewniana dzwonnica wolnostojąca. Obiekt otacza kameralny cmentarz, który wraz ze świątynią tworzy malowniczy i zaciszny kompleks.

Pomnik Stanisława Małachowskiego w Płocku

Pomnik Stanisława Małachowskiego w Płocku znajduje się przed głównym wejściem do Liceum Ogólnokształcącego im. Marszałka Stanisława Małachowskiego (przy ul. Teatralnej).  Liceum jest jedną z najstarszych szkół w Europie, działającą nieprzerwanie w tym samym miejscu od 1180 r. 

Odsłonięta we wrześniu 2021 roku, odlana z brązu rzeźba upamiętnia 100-lecie nadania placówce imienia patrona. Autorem figury jest artysta rzeźbiarz Marek Zalewski z Ciechanowa. Inicjatywa wyszła od społeczności szkolnej, a pomnik przedstawia marszałka Sejmu Czteroletniego stojącego na niewysokim cokole. 

Tu urodziła się Maria Skłodowska Curie

W Warszawie na ulicy Freta znajduje się kamienica, gdzie urodziła się polska noblistka Maria Skłodowska Curie.

Tadeusz Mazowiecki w Płocku

 

Pomnik premiera Tadeusza Mazowieckiego znajduje się w pobliżu bulwarów nad Wisłą w Płocku.

Franciszkański kościół Matki Boskiej Anielskiej w Wyszogrodzie (Droga mazowiecka - I.4.2)

Klasztor i kościół Matki Boskiej Anielskiej w Wyszogrodzie to zabytkowy kompleks położony przy ulicy Klasztornej 18, którego początki sięgają XV wieku. Został erygowany dekretem papieża Innocentego VII w 1406 roku na prośbę mazowieckiego księcia Janusza I. Wzniesiono go na malowniczej skarpie w pobliżu Wisły. 

Pierwotnie był to obiekt drewniany, lecz wkrótce rozpoczęto budowę murowanego gotyckiego prezbiterium. 

Obecny, barokowy wygląd świątynia zyskała po odbudowie w drugiej połowie XVII wieku. Pożar z 1661 roku zniszczył wcześniejszą zabudowę, zmuszając zakonników do uruchomienia własnej cegielni. We wnętrzu świątyni znajduje się między innymi cudowny wizerunek Matki Bożej oraz relikwie świętych. 

W latach 1804–1945 kościół należał do protestantów wyznania augsburskiego. Powodem było przeniesienie zakonników przez rząd pruski do Dobrzynia nad Wisłą. Obecnie opiekę nad tym miejscem sprawuje Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych.

Wrak radzieckiego samolotu Pe-2 w Wyszogrodzie

W pobliżu rynku i muzeum Wisły w Wyszogrodzie, w specjalnym oszklonym pawilonie, można oglądać szczątki radzieckiego samolotu Pe-2 z okresu II wojny światowej, wydobyte w 2015 r. z rozlewisk Bzury.  18 stycznia 1945 r. maszyna wykonywała  lot zwiadowczy i tego samego dnia została zestrzelona w okolicy Wyszogrodu. Radziecki samolot myśliwsko-bombowy Pe-2 został zestrzelony, gdy wykonywał przypuszczalnie lot zwiadowczy od strony Modlina. Maszyna zawróciła w okolicach Wyszogrodu i kierowała się wzdłuż Wisły. Na jednej z wiślanych kęp usytuowane było wówczas niemieckie działko przeciwlotnicze, które miało ochraniać drewniany most w Wyszogrodzie. Zestrzelony samolot spadł na zamarznięte rozlewiska między Wisłą a Bzurą i roztrzaskał się. Maszyna spoczywała pod warstwą mułu na terenie rozlewisk Bzury w miejscowości Kamion. Wydobyto m.in. jeden z dwóch silników samolotu, część kadłuba i podwozia z kołem, fragment jednego skrzydła oraz dwa karabiny maszynowe z uzbrojenia maszyny, a także przedmioty ekwipunku lotników, w tym fragmenty umundurowania i broń osobistą - trzy sztuki pistoletu TT.

Kościół św. Trójcy w Wyszogrodzie (Droga mazowiecka - I.4.1)

Kościół Świętej Trójcy to zabytkowa świątynia parafialna w Wyszogrodzie. Jest już czwartym z kolei kościołem w tym miejscu, a jej budowę rozpoczęto około 1774 roku. Obiekt wzniesiono na fundamentach poprzedniego kościoła, który doszczętnie spłonął w pożarze. Autorem projektu architektonicznego był gdański architekt Samuel Fischer. 

Budowla reprezentuje styl późnego baroku i jest uznawana za jeden z cenniejszych zabytków sakralnych na Mazowszu. Ze względu na lokalizację na wysokiej skarpie, kościół jest doskonale widoczny z doliny Wisły i stanowi charakterystyczny element panoramy miasta. 

Wnętrze kościoła skrywa zabytkowe wyposażenie oraz cenne polichromie ścienne pochodzące z początku XX wieku. Przez lata świątynia była kilkukrotnie odnawiana, między innymi po zniszczeniach wojennych i w wyniku prowadzonych prac konserwatorskich. Obiekt do dziś pełni funkcję głównego kościoła parafialnego dla wiernych z terenu Wyszogrodu.