"Sen" i "Człowiek" w Kownie

Obok kościoła św. Michała Archanioła w Kownie na Litwie znajdują się dwie rzeźby. Rzeźba „Sapnas” (co oznacza „Sen”) to znane dzieło sztuki nowoczesnej, została stworzona w 1987 roku przez cenionego litewskiego rzeźbiarza Leonasa Vytautasa Striogę, a jego współautorem pod kątem architektonicznym był Algirdas Kaušpėdas. 

Ta wykonana z brązu i kamienia instalacja artystyczna znajduje się na Placu Niepodległości (Nepriklausomybės aikštė), tużej obok słynnej alei Laisvės. Praca ta wyróżnia się unikalną formą plastyczną i szybko stała się stałym oraz lubianym elementem przestrzeni miejskiej dawnej stolicy kraju.

„Człowiek” (lit. Žmogus) to sześciometrowa, naga figura z brązu autorstwa rzeźbiarza Petrasa Mazūrasa. Rzeźba symbolizuje piękno ludzkiej duszy i ciała, a także stanowi zaproszenie do znajdującej się obok galerii sztuki. W Kownie symbolizuje ona wolność i opór wobec ucisku.

Dawna siedziba KGB w Kownie

Zarząd Powiatu Kowieńskiego, Urząd Gubernatora Miasta i Powiatu Kowieńskiego, Komendant Policji Miasta i Powiatu Kowieńskiego oraz Departament Bezpieczeństwa Państwowego ulokowały swoje biura w jednym z największych budynków administracyjnych międzywojennej Litwy. Jako obiekt o znaczeniu publicznym musiał sprawiać wrażenie solidności i reprezentacyjności. Cokół i schody z naturalnego, ponurego granitu, portale z czarnego, polerowanego labradorytu i pilastry z ciemnego sztucznego granitu kontrastujące z jasnymi granitowymi fasadami, a także solidny, dwupoziomowy gzyms, tworzyły obiekt, który wyróżniał się z otoczenia zarówno nowoczesnymi, czystymi, geometrycznymi formami, jak i luksusem. Obiekt miał na celu uzyskanie jeszcze większego efektu reprezentacyjnego od strony Alei Wolności.

W okresie sowieckim (1940 - 1941; 1944 - 1990) budynek pełnił funkcję siedziby KGB. Tu więziono, przesłuchiwano, torturowano i zabijano bojowników wolności Litwy - jak głosi tablica umieszczona na elewacji budynku.

Fontanny na rynku w Kownie

 

Na rynku w Kownie na Litwie, wokół ratusza, znajduje się kilka ciekawych architektonicznie fontann.

Kolejna fontanna (wodopój) w stylu art deco z rzeźbami 2 psów znajduje się bliżej kościoła św. Trójcy.

Aleja Wolności w Kownie

Aleja Wolności w Kownie (lit. Laisvės alėja) to najważniejsza i najbardziej reprezentacyjna ulica Nowego Miasta. Ma około 1,7 kilometra długości i łączy kowieńskie Stare Miasto z nowszą dzielnicą. Jest to jeden z najdłuższych deptaków wyłączonych z ruchu kołowego w całej Europie. Bulwar powstał w drugiej połowie XIX wieku jako Prospekt Mikołajewski. 

Współczesną nazwę nadano mu w 1919 roku dla upamiętnienia odzyskania niepodległości przez Litwę. Wzdłuż alei rosną setki lip, które tworzą malowniczą, zieloną strefę spacerową w środku miasta. Architektura ulicy zachwyca licznymi zabytkowymi kamienicami oraz unikalnymi gmachami w stylu kowieńskiego modernizmu. 

Na wschodnim końcu deptaka wznosi się charakterystyczny, neobizantyjski Kościół św. Michała Archanioła. Przestrzeń ta tętni życiem dzięki licznym kawiarniom, restauracjom, sklepom oraz instytucjom kulturalnym. Obecnie ulica stanowi serce życia towarzyskiego, handlowego i turystycznego Kowna.

"Pierwszy film" w Kownie

Przed legendarnym, modernistycznym kinem „Romuva” w Kownie stoi urokliwa rzeźba filmowa zatytułowana „Pirmas filmas” (Pierwszy film). Pomnik ten został oficjalnie odsłonięty 28 grudnia 2021 roku z okazji Międzynarodowego Dnia Kina oraz 90. rocznicy powstania kluczowego dzieła. Upamiętnia on „Onytė ir Jonelis” z 1931 roku, który zapisał się w historii jako pierwszy litewski pełnometrażowy film fabularny. Autorem tej wyjątkowej kompozycji z brązu jest znany litewski rzeźbiarz Kęstutis Balčiūnas.

Projekt przedstawia dwójkę ciekawskich, pełnych energii chłopców bawiących się kamerą. Jeden z malców kręci korbą urządzenia. Taka dynamiczna kompozycja ma alegorycznie symbolizować „dzieciństwo” i pierwsze kroki litewskiej kinematografii. Pomnik stał się ulubionym punktem fotograficznym dla mieszkańców oraz turystów spacerujących po słynnej alei Laisvės. Instalacja ta stanowi wspaniały hołd dla pionierów kina i przypomina, że w okresie międzywojennym Kowno było tętniącym życiem centrum kultury.

Klasztor w Pożajściu (Kowno, Litwa)

Klasztor w Pożajściu (Pažaislio vienuolynas) to największy zespół klasztorny na Litwie i jeden z najwspanialszych zabytków baroku w Europie Północno-Wschodniej. Obiekt położony jest na malowniczym półwyspie nad Zalewem Kowieńskim. 

Klasztor został ufundowany w drugiej połowie XVII wieku przez kanclerza wielkiego litewskiego, Krzysztofa Zygmunta Paca. Zaprojektował go włoski architekt Giovanni Battista Frediani, a dekoracje wnętrz wykonali artyści z Florencji. Kompleks zbudowano z przeznaczeniem dla surowego zakonu kamedułów. 

Centralną część założenia stanowi kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny, zwieńczony okazałą kopułą. Architektura wyróżnia się charakterystycznym dla baroku układem, bogatą sztukaterią oraz licznymi freskami. Wnętrza świątyni słyną z przechowywanego tam cudownego obrazu Matki Bożej z Dzieciątkiem, nazywanej Matką Pięknej Miłości.

W XIX wieku, po powstaniach narodowych, klasztor został skasowany przez władze carskie i zamieniony na cerkiew prawosławną. W okresie międzywojennym opuszczone budynki przekazano litewskiemu zgromadzeniu sióstr św. Kazimierza. Po II wojnie światowej, w czasach sowieckich, w obiektach mieścił się szpital psychiatryczny oraz archiwum .Obecnie klasztor odzyskał swój dawny blask i jest udostępniony do zwiedzania, a także pełni funkcję ważnego ośrodka kulturalnego, w tym gospodarza festiwalu muzycznego.

Katedra św. Piotra i Pawła w Kownie

Bazylika archikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Kownie to największa świątynia katolicka na Litwie i jedyna gotycka bazylika w tym kraju. Obiekt wzniesiono z czerwonej cegły na początku XV wieku, a jego budowę ukończono w połowie XVII stulecia. 

Archikatedra znajduje się w samym sercu Starego Miasta, tuż przy Placu Ratuszowym. Jest uznawana za największy i najważniejszy gotycki obiekt architektoniczny na Litwie. Budowla łączy w sobie także elementy stylów renesansowego i barokowego, które dodano podczas późniejszych przebudów. 

Wnętrze świątyni zachwyca przepięknym ołtarzem głównym, bogato zdobionymi kaplicami oraz zabytkowymi nagrobkami. Jednym z najbardziej znanych elementów jest grobowiec litewskiego poety Maironisa, który spoczywa przy murach katedry. W 1921 roku papież Benedykt XV nadał świątyni prestiżowy tytuł bazyliki mniejszej. Obecnie obiekt pełni funkcję kościoła katedralnego dla archidiecezji kowieńskiej. 

W podziemiach katedry znajdują się krypty, w których pochowani są ważni biskupi oraz zasłużone dla Kościoła postacie. Ze względu na swoje wyjątkowe położenie i znaczenie historyczne, jest to jeden z najchętniej odwiedzanych zabytków podczas wizyt w Kownie.

Pomnik Petrasa Vileišisa w Kownie

Pomnik Petrasa Vileišisa w Kownie to monument z granitu i brązu, odsłonięty w grudniu 2025 roku. Upamiętnia on wybitnego inżyniera, mecenasa, wydawcę oraz jedną z kluczowych postaci litewskiego odrodzenia narodowego. 

Monument znajduje się w centrum Kowna, na skwerze u zbiegu ulic Kęstutisa i Giedymina. Rzeźbę zaprojektowali ukraińscy artyści Oles Sydoruk i Boris Krylov, a sam odlew został wykonany w Ukrainie. Pomnik przedstawia postać Petrasa Vileišisa z brązu w stroju z epoki, siedzącego na krześle, co nadaje mu bliski, miejski charakter.

Żyjący w latach 1851–1926 Petras Vileišis był starszym bratem Jonasa Vileišisa (burmistrza Kowna). Zasłynął jako genialny inżynier budowy dróg i mostów kolejowych, a zarazem fundator pierwszej litewskojęzycznej gazety codziennej Vilniaus žinios. W latach 1922–1923 aktywnie działał w Kownie jako urzędnik państwowy i mecenas kultury.

Muzeum szkoły amsterdamskiej w Kownie

W budynku w stylu szkoły amsterdamskiej, przy ul. Vytauto pr. 58-6 w Kownie mieści się muzeum. Jest to jedyny budynek w tym stylu na Litwie, wzniesiony w 1928 roku. Budowę budynku mieszkalnego sfinansowali właściciele fabryki tkanin „Liteksas” Mozė Posvianskis i Giršas Klisas, którzy sami mieszkali w mieszkaniach na drugim piętrze, a pozostałe wynajmowali.

Budynek zaprojektował architekt Jokūbas Peras, który miał zaledwie 27 lat. Wnętrza zdobią cenne dzieła sztuki litewskich autorów z lat 20. i 40. XX wieku. W pokojach znajdują się naczynia, książki, meble zaprojektowane na Litwie, a nawet sprzęty gospodarstwa domowego z tamtego okresu.

Pomnik króla Aleksandra Jagiellończyka w Kownie

Pomnik króla Polski i wielkiego księcia litewskiego Aleksandra Jagiellończyka został oficjalnie odsłonięty w Kownie 15 lipca 2024 roku, w rocznicę bitwy pod Grunwaldem. Monument znajduje się nieopodal parku Ramybės. Ważąca trzy tony i mierząca ponad pięć metrów wysokości rzeźba została odlana z brązu w Kijowie. Jej autorami są znani ukraińscy rzeźbiarze Oleś Sydoruk i Borys Kryłow. 

Postać monarchy upamiętnia jego historyczne zasługi dla umacniania państwowości. Król został wyróżniony za troskę o kowieńską parafię oraz tamtejszą bazylikę archikatedralną. Pomnik stanowi symbol wielowiekowych, bliskich związków pomiędzy Polską a Litwą.

Cmentarz poległych litewskich bojowników z powstania czerwcowego 1941 r. w Kownie

Po odzyskaniu przez Litwę niepodległości w parku Ramybes w Kownie powstały nowe pomniki. Pomnik Krzyż-drzewo (rzeźbiarz Robertas Antinis) poświęcony uczestnikom powstania czerwcowego został wzniesiony w 1991 roku. Towarzyszy mu tablica z nazwiskami powstańców. 

Powstanie czerwcowe w 1941 roku w Kownie było antysowieckim zrywem zbrojnym zorganizowanym przez Litewski Front Aktywistów (LAF). Rozpoczęło się ono 23 czerwca, tuż po ataku Niemiec na ZSRR, i miało na celu odzyskanie niepodległości Litwy. Powstańcy w Kownie zbrojnie zaatakowali wycofujące się oddziały Armii Czerwonej oraz przejęli kontrolę nad kluczowymi obiektami w mieście. Sukcesem zakończyła się akcja opanowania kowieńskiej rozgłośni radiowej. 23 czerwca 1941 roku na falach radia ogłoszono deklarację odrodzenia niepodległej Litwy. Uroczystego odczytania orędzia dokonał Leonas Prapuolenis, a w mieście ogłoszono powstanie Tymczasowego Rządu Litwy z Kazisem Škirpą na czele. Zryw w Kownie trwał kilka dni i zmobilizował tysiące litewskich ochotników walczących o suwerenność. W trakcie chaosu wojenno-okupacyjnego, przy współudziale części litewskich formacji zbrojnych inspirowanych przez Niemców, doszło wówczas w mieście do tragicznych pogromów ludności żydowskiej. 

W 2011 roku w miejscu pochówku ofiar Powstania Czerwcowego ustawiono 40 małych brązowych krzyży.