Wystawa zamku górnego w Trokach (II)

Wystawa zamku górnego w Trokach (I)

W odrestaurowanych wnętrzach zamku górnego w Trokach mieści się główna siedziba Muzeum Historycznego w Trokach. Stała ekspozycja przybliża zwiedzającym dzieje samej warowni oraz Wielkiego Księstwa Litewskiego. W historycznych komnatach można zobaczyć dawne meble, naczynia, militaria i znaleziska archeologiczne. Kolejne sale prezentują bogate kolekcje rzemiosła artystycznego, porcelany oraz numizmatów. Wystawa ta stanowi doskonałe uzupełnienie wizyty w słynnej gotyckiej twierdzy na jeziorze Galwe Zamek w Trokach.

Zamek górny na wyspie w Trokach

W drugiej połowie XIV wieku, na jednej z większych wysp jeziora Galwe rozpoczęła się budowa zamku na Wyspie. W pierwszym etapie budowy zamek miał charakter przejściowy, składając się z pałacu książęcego w kształcie litery „U” i dziedzińca. Budowę zamku rozpoczął Kiejstut, a ukończył jego syn Witold w pierwszej połowie XV wieku. Zamek został wzniesiony jako twierdza obronna i nigdy nie został zdobyty.

W drugim etapie budowy pomiędzy budynkami pałacowymi wzniesiono sześciokondygnacyjny donżon o wymiarach 9,2 × 9,6 m (o wysokości 33 metrów), a wzdłuż krawędzi wyspy – mur obronny z przyporami. Architektura zamku utrzymana jest w stylu gotyckim, choć niektóre elementy miały również cechy romańskie. Wszystkie pomieszczenia były sklepione kolebkowo, a krawędzie otworów okiennych zdobiono profilowaną cegłą. Na drugim piętrze prawego skrzydła pałacu znajdowała się reprezentacyjna sala, a okna zdobiły witraże. 

O architekturze zamku na wyspie, po raz pierwszy wspomniał flamandzki podróżnik Gilbert de Lanois, wskazując, że „drugi zamek stoi pośrodku innego jeziora, w odległości strzału armatniego od starego. Jest całkowicie nowy, zbudowany z cegły według wzoru francuskiego”. W ostatnim etapie budowy zamku wybudowano fosę oddzielającą pałac książęcy od fortu, otoczono go murem obronnym z wieżami i kazamatami. 

Wystawy na zamku dolnym w Trokach

Wystawy zlokalizowane na przedzamczu (nazywanym zamkiem dolnym) zamku w Trokach stanowią niezwykle bogatą część ekspozycji Muzeum Historycznego w Trokach. Odwiedzający mogą tam podziwiać imponujące, unikalne kolekcje sztuki użytkowej, obejmujące dawne meble, fajki z pianki morskiej, naczynia oraz zabytkowe zegary. 

W salach wystawowych zaprezentowano także fascynujące trofea myśliwskie, które przyciągają uwagę miłośników dawnych tradycji łowieckich. Część ekspozycji poświęcono znaleziskom archeologicznym oraz cennym monetom, które przybliżają codzienne życie i historię dawnego księstwa litewskiego.

Ruiny zamku na półwyspie w Trokach

Zamek na Półwyspie w Trokach to jeden z zamków w Trokach na Litwie. Położony jest na półwyspie między południowym jeziorem Galwe a jeziorem Łuka. Zbudowany około 1350–1377 roku przez księcia trockiego Kiejstuta, stanowił ważną budowlę obronną chroniącą Troki i Wilno, stolicę Wielkiego Księstwa Litewskiego, przed atakami Krzyżaków. Kronika krzyżacka donosiła, że był to nowy zamek w Trokach. Stary, drewniany zamek został zastąpiony murowanym.

Zamek posiadał siedem wież połączonych murem o wysokości 10 m. Trzy największe wieże, o wymiarach 15 m × 15 m, chroniły najbardziej narażone południowo-zachodnie skrzydło. Fosa o szerokości 12–14 m oddzielała budowlę od miasta. Znaczna część zamku została zniszczona w XVII wieku. Pozostałości murów i wież zostały zachowane i objęte ochroną Trockiego Historycznego Parku Narodowego.

Był wielokrotnie atakowany – nie tylko przez Krzyżaków – ale także niszczony podczas wojen wewnętrznych między książętami litewskimi. Zamek był atakowany w latach 1382 i 1383 (podczas wojny domowej 1381–1384) oraz w 1390 roku (podczas wojny domowej 1389–1392). Po bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku rozpoczęto odbudowę zamku. Jednak po śmierci Witolda Wielkiego prace nie zostały ukończone. Po traktacie mełneńskim z 1422 roku zamek stracił znaczenie obronne.

Wiadomo, że wielcy książęta wykorzystywali go jako rezydencję. Zygmunt Kiejstutowicz został zamordowany na zamku 20 marca 1440 roku. W XVI wieku zamek służył jako więzienie. Został zniszczony podczas wojny rosyjsko-polskiej (1654–1667) i nigdy nie został odbudowany. Terytorium zostało nadane klasztorowi dominikanów w 1678 roku przez Marcjana Aleksandra Ogińskiego, wojewodę trockiego. Dopiero w latach 70. XVIII wieku zakonnicy ostatecznie zbudowali swój klasztor i kościół; te budynki również stanowią część zespołu zamkowego. Prace restauracyjne rozpoczęły się dopiero w drugiej połowie XIX wieku. W drugiej połowie XX wieku odkryto pozostałości niedokończonego pałacu z XV wieku.

Dziś zamek na półwyspie słynie z tradycyjnego festiwalu średniowiecznego. Życie w średniowieczu jest prezentowane poprzez rzemiosło i walki rycerskie. Schody prowadzą na Górę Auku (Górę Ofiar). Według legendy odprawiano tu pogańskie rytuały i składano ofiary bogom. 

Karaimi w Trokach

Karaimi w Trokach to jedna z najbardziej fascynujących mniejszości narodowych i religijnych na Litwie, sprowadzona tam z Krymu przez wielkiego księcia Witolda pod koniec XIV wieku. Do dziś miasto to stanowi główne centrum kulturowe i duchowe społeczności karaimskiej w tym regionie. 

Najważniejszym zabytkiem sakralnym grupy jest kienesa w Trokach, czyli drewniany dom modlitwy o charakterystycznej architekturze. Spacerując po miasteczku, można podziwiać tradycyjne, kolorowe domy karaimskie z trzema oknami wychodzącymi na ulicę. 

Wielką atrakcją turystyczną Trok jest także tradycyjna kuchnia karaimska, w której królują kibiny, czyli pieczone pierogi z mięsnym nadzieniem.

Ponary. Upamiętnienie zamordowanych Romów.

Przed wojną na Litwie mieszkało około 1500 Romów, z których w okresie okupacji niemieckiej przynajmniej jedna trzecia została zgładzona. Nie jest możliwe ustalenie dokładnej liczby, ponieważ koczujące rodziny romskie rozstrzeliwano na miejscu nawet tego nie dokumentując. Ludzie narodowości romskiej na Litwie, podobnie jak w innych krajach, mordowani byli z przyczyn rasowych i społecznych. W Ponarach zamordowano do 100 członków tej społeczności.

O mordzie Romów w Ponarach w kwietniu 1944 r. w swoich wspomnieniach napomknął J. Farber, członek grupy spalaczy (Sonderkommando 1005A), który zaświadczył o 50 Romach rozstrzelanych w ślepym zaułku bocznicy kolejowej prowadzącej do Ponar, których ciała musieli oni od razu spalić: „O godzinie jedenastej rozległy się serie z karabinów maszynowych. Następnego dnia zaprowadzono nas za bramę, do ślepego zaułka bocznicy kolejowej, leżało tam 50 Cyganów, chyba cały tabor, wszystkich rozstrzelali zaraz po przywiezieniu.”

Ponary. Dół masowych mordów (V)

Jest to najlepiej zachowany i jednocześnie najgłębszy dół egzekucyjny w Ponarach. Ma średnicę 29 m, w którym wyraźnie widoczna jest struktura wałów oraz otwory strzelnicze. Dół opasuje platforma. Na niej po całym obwodzie wykonane było drewniane podłoże, na którym ustawiali się litewscy oprawcy z Wileńskiego Oddziału Specjalnego SD. 

W 1985 r. w dole ustawiono kamienny znak informacyjny z napisem w językach litewskim i rosyjskim mówiący o tym, że: „tu palono ciała wykopane z miejsc egzekucji”. Napis nie jest dokładny, ponieważ ekshumowanych szczątków ofiar nie palono w dołach, tylko wyjmowano i układano obok dołów do spalenia na stosach o wysokości 4–5 m. Popioły ofiar zsypywano z powrotem do dołu albo obok dołów mieszano z piaskiem.

Ponary. Rów

Ten rów w Ponarach łączył drogę główną do miejsca masowych mordów z dołem egzekucyjnym. Istnieją dane, że prowadzono nim ofiary. Niewielka średnica rowu pozwalała łatwiej kontrolować przemieszczanie się ofiar.

Transport kolejowy do Ponar

W 1857 r. Imperium Rosyjskie zaczęło prace budowy linii kolejowej Sankt Petersburg – Warszawa. Już w następnym roku kolej dotarła do terytorium Litwy należącej wówczas do Rosji.  Linia kolejowa przechodziła przez Ponary. 5 kwietnia 1943 r. zestaw kolejowy składający się z 60 wagonów przywiózł do Ponar kilka tysięcy więźniów z „małych” gett Litwy Wschodniej (Święcian, Oszmiany, Soł). 

Dla historii Holokaustu w Ponarach jest dniem wyjątkowym pod trzema względami: to jeden z trzech ustalonych dotąd przypadków, gdy ofiary do Ponar zostały przywiezione pociągami; to jedyny znany przypadek, gdy ludzie próbowali uciec en masse; mord na własne oczy widziało sporo mieszkańców Ponar, w tym polski pisarz Józef Mackiewicz. W 1945 r. o wydarzeniach tego dnia napisał on znany esej Ponary-baza.