Anioł na balkonie w Preszowie

„Anioł na balkonie” w Preszowie (Słowacja) to charakterystyczna rzeźba z brązu, która znajduje się na fasadzie jednej z kamienic przy głównym rynku miasta. Rzeźba jest umieszczona na balkonie kamienicy przy Hlavnej ulici, w samym sercu historycznego centrum Preszowa.

Twórcą anioła jest znany słowacki rzeźbiarz akademicki Dušan Pončák (1941–2016), który odegrał kluczową rolę w kształtowaniu artystycznego krajobrazu miasta. Przedstawia on postać anioła, który swobodnie opiera się o balustradę balkonu, obserwując przechodniów na deptaku. Rzeźba jest wykonana z brązu i stanowi jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli preszowskiej starówki. Postać ta jest często utożsamiana z Aniołem Stróżem miasta.

Czołgi w Kapisowej na Słowacji

W samym centrum słowackiej wsi Kapišová znajduje się wyjątkowa ekspozycja militarna, która stanowi kluczowy punkt słynnej Doliny Śmierci. Można zobaczyć radzieckie czołgi T-34. Maszyny te są niemymi świadkami operacji dukielsko-preszowskiej, podczas której w tym rejonie doszło do niezwykle krwawych walk. Dzięki staraniom lokalnej społeczności i pasjonatów historii, czołgi są regularnie konserwowane, co pozwala zachować ich autentyczny wygląd.

Lokalizacja tych kolosów w samym sercu miejscowości sprawia, że historia wojenna przenika się tu z codziennym życiem mieszkańców. Całość ekspozycji w centrum wsi tworzy przejmujący klimat, skłaniając do refleksji nad tragizmem wydarzeń z jesieni 1944 roku.

Czołgi w dolinie śmierci

W 1969 roku umieszczono na terenie doliny śmierci, gdzie w 1944 roku stoczona była bitwa pancerna pomiędzy Niemcami a oddziałami radzieckimi i czechosłowackimi, kompanię czołgów. Składa się ona z ośmiu czołgów średnich T-34/85 rozmieszczonych w pozycji bojowej na polach (łąkach) położonych między miejscowościami Kapišová, Kružlová i Nižná Pisaná. 

Oprócz  czołgów utworzono również okopy i ustawiono niemieckie zapory przeciwpancerne w postaci tzw. zębów smoka. Dwa kolejne czołgi T-34/85 umieszczono następnie we wsiach Kapišová i Nižná Pisaná oraz po jednym we wsiach Vyšná Pisaná, Svidnička i Vápeník. 

W kwietniu 2019 roku  umieszczono również ogromny napis „ÚDOLIE SMRTI” o wymiarach 9,98 x 2,90 metra. Jest to największy poziomy napis umieszczony na wolnym powietrzu na Słowacji. W październiku 2021 roku obok niego wybudowano czterokondygnacyjną wieżę obserwacyjną o wysokości 13,5 metra, która swoim specyficznym kształtem przypomina nabój do czechosłowackiego karabinu wz. 24.

W Kapišovej dwa czołgi przez ponad pół wieku znajdowały się na obrzeżach wsi, przy głównej drodze naprzeciwko spółdzielni, ale w 2020 roku zostały przeniesione w jej centrum. 

Przy parkingu w dolinie śmierci znajduje się mała instalacja dla zabawy dla dzieci w kształcie czołgu.

Stary Ratusz w Koszycach

Stary Ratusz w Koszycach znajduje się przy ulicy Hlavnej 59, w samym sercu historycznego centrum miasta. Obecna budowla powstała w latach 1779–1780 według projektu architekta Jánosa Langera. Architektura gmachu stanowi eleganckie połączenie stylu późnobarokowego z elementami klasycystycznymi. Wcześniej w tym miejscu stały dwa bogate domy mieszczańskie, z których jeden należał do Juraja Szathmáryego, prymasa Węgier.

Fasada budynku ozdobiona jest bogatą dekoracją rzeźbiarską, w tym herbem miasta umieszczonym nad głównym wejściem. Wnętrza ratusza kryją reprezentacyjne sale, które dawniej służyły radzie miejskiej, a dziś goszczą ważne wydarzenia kulturalne i społeczne.

Rosyjski feldmarszałek Michaił Kutuzow zatrzymał się w Koszycach na przełomie lat 1805 i 1806 (dokładnie od 30 grudnia do 4 stycznia), podczas odwrotu swoich wojsk po dotkliwej porażce z Napoleonem w bitwie pod Austerlitz. Wraz z nim w Koszycach gościł inny słynny generał, Piotr Bagration, który dowodził ariergardą armii rosyjskiej. Na swoją siedzibę Kutuzow wybrał budynek ówczesnego ratusza przy Hlavnej 59, który ze względu na swój barokowo-klasycystyczny styl był najbardziej reprezentacyjnym obiektem w mieście.

Na tyłach obiektu znajduje się nowoczesna sala widowiskowa, która powstała w wyniku przebudowy dawnego kina Slovan. Obecnie w budynku mieści się Centrum Informacji Turystycznej, co czyni go jednym z najczęściej odwiedzanych punktów na mapie miasta.

Poetika w Preszowie

Kamienica Poetika mieści się pod adresem Hlavná 20 w samym sercu słowackiego Preszowa. Budynek ten jest wpisany do rejestru słowackich narodowych zabytków kultury jako cenny przykład architektury mieszczańskiej z czasów renesansu.

Na parterze kamienicy znajduje się klimatyczne bistro, kawiarnia oraz winiarnia oferująca ponad 150 rodzajów win. Jednym z najbardziej unikalnych elementów budynku jest urokliwy letni ogród ukryty w wewnętrznym atrium, zapewniający spokój od miejskiego zgiełku.

Górne piętra zajmują stylowe apartamenty, z których każdy posiada unikalny motyw przewodni i jest dedykowany innej postaci ze świata sztuki, np. Noémi Szakáll-Kolčákovej. Kamienica ta stanowi ważne centrum towarzyskie i kulturalne miasta, nawiązując do tradycji Preszowa jako „małego Wiednia”.

Zabytkowe kamienice przy ulicy Hlavnej w Preszowie

Ulica Hlavná w Preszowie stanowi serce jednego z najpiękniejszych i najbardziej rozległych rynków wrzecionowatych na Słowacji. Wzdłuż tej reprezentacyjnej arterii ciągną się rzędy luksusowych kamienic, które pierwotnie należały do najbogatszych mieszczan i rodzin szlacheckich. Architektura budynków przy Hlavnej to fascynująca mieszanka stylów, od surowego gotyku, przez bogaty renesans, aż po dekoracyjny barok i rokoko.

Pałac Klobušickiego przyciąga wzrok swoją barokową elegancją i jest uważany za jeden z najcenniejszych przykładów architektury rezydencjonalnej w mieście.

Wiele kamienic zachowało oryginalne portale, kamienne obramowania okien oraz malownicze dziedzińce z arkadami.

Pałac Biskupów Greckokatolickich w Preszowie to jedna z najcenniejszych barokowo-klasycystycznych budowli w mieście, pełniąca funkcję rezydencji biskupiej oraz siedziby kurii.

W tej kamienicy znajduje się plebania i urząd parafialny rzymsko-katolickiej konkatedry św. Mikołaja w Preszowie.

Dzięki starannej renowacji kamienic, ulica Hlavná tworzy spójny i niezwykle fotogeniczny zespół urbanistyczny, który zachwyca spacerowiczów o każdej porze roku.

Pomnik równoleżnika w Preszowie

Pomnik równoleżnika w Preszowie to unikalny obiekt upamiętniający przebieg 49. równoleżnika szerokości geograficznej północnej przez to miasto. Monument znajduje się w północnej części historycznego centrum, przy głównej ulicy miasta – Hlavná ulica. Konstrukcja ma formę metalowej rzeźby, która według jej autora przypomina specyficzny rodzaj egzotycznego zwierzęcia. Na tablicy informacyjnej widnieje żartobliwy napis ostrzegający, by nie dokuczać „równoleżnikowi” i głaskać go wyłącznie na własne ryzyko. 

Preszów szczyci się tym, że jest jedynym miastem na Słowacji, którego centrum przecina ta konkretna linia geograficzna. Ten sam 49. równoleżnik łączy Preszów z takimi miastami jak Paryż, Ratyzbona czy Czeskie Budziejowice. Pomnik stanowi popularny punkt orientacyjny i chętnie odwiedzaną przez turystów ciekawostkę geograficzną.

Pomnik Jana Pawła II w Preszowie

Pomnik Jana Pawła II w Preszowie znajduje się w samym sercu historycznego centrum miasta. Został on usytuowany w symbolicznym miejscu – pomiędzy rzymskokatolicką konkatedrą św. Mikołaja a ewangelickim kościołem Świętej Trójcy. Autorem tej brązowej rzeźby jest słowacki artysta z Koszyc, Peter Beňo. Statua ma 2,5 metra wysokości. Monument upamiętnia historyczną wizytę papieża w Preszowie, która miała miejsce 2 lipca 1995 roku. 

Rzeźba przedstawia Ojca Świętego w postawie modlitewnej. Pomnik celowo nie jest zbyt monumentalny, aby wierni mogli swobodnie do niego podchodzić i go dotykać. Uroczyste odsłonięcie monumentu odbyło się w lipcu 2012 roku, w siedemnastą rocznicę wizyty Jana Pawła II w tym mieście.

Sissi w Preszowie

Pomnik cesarzowej Elżbiety Bawarskiej, znanej jako Sissi, jest jednym z urokliwych punktów na historycznej mapie Preszowa. Ma formę brązowego popiersia i znajduje się w parku południowym (Južný park) przy ulicy Hlavnej, w samym centrum miasta. Upamiętnia on wizytę cesarzowej w Preszowie i okolicach, która miała miejsce w 1895 roku, kiedy Sissi wracała z kuracji w Bardejowskich Łaźniach. Podczas tamtego pobytu monarchini uczestniczyła w uroczystym obiedzie w dzielnicy Solivar oraz w pikniku w pobliskiej miejscowości Sigord.

Pierwotny pomnik cesarzowej został odsłonięty w Preszowie już w 1901 roku, jednak po powstaniu Czechosłowacji w 1919 roku został usunięty z przestrzeni publicznej. Przez ponad 90 lat rzeźba była ukryta przed oczami mieszkańców, a jej ponowne publiczne odsłonięcie nastąpiło dopiero we wrześniu 2010 roku.

Dla wielu mieszkańców i turystów pomnik jest symbolem nostalgii za czasami monarchii austro-węgierskiej oraz wyrazem sympatii, jaką darzono „ulubioną królową Węgrów”.

Fontanna Neptuna w Preszowie

Fontanna Neptuna to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Preszowa, znajdujący się w samym sercu historycznego rynku. Jest to najstarsza fontanna w mieście, a jej powstanie datuje się na początek XIX wieku. Została ufundowana przez bogatego żydowskiego kupca, Marka Holländera, jako wyraz wdzięczności dla władz miasta za umożliwienie mu osiedlenia się i prowadzenia handlu.

Centralną postacią pomnika jest rzymski bóg mórz, Neptun, trzymający w dłoni swój charakterystyczny atrybut – trójząb. Wokół posągu bóstwa znajdują się rzeźby morskich zwierząt, takich jak żółw, żaba oraz krokodyl, z których tryska woda.

Zanim powstała obecna kamienna konstrukcja, w tym samym miejscu znajdowała się zwykła drewniana cysterna służąca mieszkańcom jako zbiornik wody pitnej. Fontanna przetrwała liczne modernizacje rynku i do dziś stanowi popularny punkt spotkań zarówno turystów, jak i lokalnej młodzieży. Rzeźba Neptuna jest zwrócona twarzą w stronę konkatedry św. Mikołaja.

Ratusz w Preszowie

Ratusz w Preszowie to jeden z najcenniejszych zabytków miasta, usytuowany w samym centrum historycznego rynku przy ulicy Hlavnej. Budynek powstał w średniowieczu jako luksusowy dom mieszczański, a na początku XVI wieku został przebudowany na miejską winiarnię. Funkcję winiarni pełnił przez ponad dwa stulecia, zanim w drugiej połowie XVI wieku nadano mu renesansowy charakter. Podczas przebudowy wnętrza ozdobiono sklepieniami renesansowymi, a budowlę zwieńczono bogatą attyką, z której fragmenty zachowały się do dziś.

Po wielkim pożarze w 1768 roku budynek przeszedł gruntowną rekonstrukcję, uzyskując późnobarokową fasadę z charakterystycznymi wysokimi oknami i balkonem. To właśnie z tego balkonu 16 czerwca 1919 roku ogłoszono powstanie Słowackiej Republiki Rad, co było kluczowym momentem w nowoczesnej historii regionu. Ostatnia duża przebudowa miała miejsce po pożarze w 1887 roku, kiedy to do konstrukcji dobudowano drugie piętro, zachowując jednak jej barokowy styl.

Kościół franciszkanów w Preszowie

Kościół franciszkanów św. Józefa to jedna z najpiękniejszych barokowych świątyń w Preszowie, położona w południowej części historycznego centrum. Zespół klasztorny został wzniesiony na miejscu wcześniejszego klasztoru i kościoła karmelitów, który pochodził z XIV wieku.

Obecny barokowy wygląd świątynia zyskała dzięki gruntownej przebudowie przeprowadzonej w latach 1708–1718 pod kierunkiem budowniczego Jána Tornyossiego. Fasada kościoła wyróżnia się dwiema charakterystycznymi, smukłymi wieżami bocznymi, które są unikalnym elementem preszowskiego krajobrazu. Wnętrze skrywa wspaniały, bogato zdobiony ołtarz główny poświęcony Świętej Rodzinie, wykonany przez rzeźbiarza Františka Streciusa. Na ołtarzu Bożego Serca znajduje się ciekawy herb z bocianem trzymającym kawałek złota, co wiąże się z legendą o cudownym wzbogaceniu mieszczanina Františka Klobušickiego.

Świątynia ucierpiała w wielkich pożarach w latach 1870 i 1888, co doprowadziło do zniszczenia części wyposażenia oraz spiczastych dachów wież. Po spaleniu kościoła farnego św. Mikołaja w XVIII wieku, to właśnie świątynia franciszkańska przez ponad sto lat pełniła funkcję kościoła parafialnego dla całego miasta.

Na fasadzie budynku można podziwiać barokowe rzeźby dłuta Šimona Griminga, które nadają mu monumentalny charakter. Kościół jest do dziś zarządzany przez zakon franciszkanów w Preszowie.

Więzienie Caraffy w Preszowie

Więzienie Caraffy (słow. Caraffova väznica) to późnogotycki budynek wzniesiony na początku XVI wieku, położony w historycznym centrum miasta. Choć popularna nazwa sugeruje funkcję karną, więzienia, budowla pierwotnie służyła jako miejski skład wina, a później jako zbrojownia. Nazwa obiektu nawiązuje do krwawego generała Antonia Caraffy, który w 1687 roku skazał na śmierć 24 ewangelickich szlachciców i mieszczan.

Mimo mrocznej nazwy, właściwe procesy i tortury odbywały się w piwnicach sąsiedniego ratusza, a nie w samym budynku dzisiejszego „więzienia”. Architektura obiektu charakteryzuje się surową formą, grubymi murami oraz charakterystycznymi gotyckimi detalami, które przetrwały liczne przebudowy.

W 2012 roku budynek przeszedł gruntowną renowację, dzięki której stał się nowoczesnym centrum kulturalnym miasta. Obecnie w jego wnętrzach mieści się Miejska Galeria PKO, w której regularnie odbywają się wystawy fotografii, sztuki nowoczesnej i warsztaty. Budynek ten stanowi jeden z niewielu zachowanych przykładów architektury gotyckiej w Preszowie i jest wpisany na listę narodowych zabytków kultury.