wtorek, 9 czerwca 2026

Pozostałości po zamku w Dobrzyniu nad Wisłą


Zamek w Dobrzyniu nad Wisłą to historyczna warownia, której ślady obecności do dziś można odnaleźć na tamtejszej Górze Zamkowej. Mimo że obiekt uległ całkowitemu zniszczeniu, jego dzieje stanowią niezwykle ważny rozdział w historii regionu, nierozerwalnie związany z walkami polsko-krzyżackimi. Zamek w Dobrzyniu nad Wisłą został wzniesiony na wysokim wzniesieniu dominującym nad doliną rzeki. 

Powstał on w miejscu wcześniejszego, wczesnośredniowiecznego grodu obronnego z XI wieku. Na początku XIII wieku tereny te stały się kluczowym punktem strategicznym w relacjach polsko-pruskich. W 1228 roku książę Konrad Mazowiecki osadził w tutejszym grodzie zakon rycerski zwany braćmi dobrzyńskimi. Był to jedyny zakon rycerski uformowany bezpośrednio na ziemiach polskich. Ich głównym zadaniem była obrona północnego Mazowsza przed najazdami pogańskich Prusów .Ze względu na niewielką liczebność oraz trudności militarne, zakon wkrótce połączył się z Krzyżakami. W XIV wieku wzniesiono tu murowaną warownię książąt mazowieckich.

Zamek regularnie przechodził z rąk do rąk, będąc częstym przedmiotem sporów między książętami polskimi a Krzyżakami. W latach 1329–1343 twierdza znajdowała się pod okupacją zakonu krzyżackiego. Najtragiczniejszy moment w dziejach zamku nastąpił w sierpniu 1409 roku. Został wówczas oblężony i po trzydniowej walce zdobyty przez wojska krzyżackie. Zwycięzcy wymordowali załogę warowni, a zamek splądrowali. 

Po bitwie pod Grunwaldem zamek został odzyskany przez wojska królewskie. Na początku XV wieku wzmiankowano istnienie na zamku wieży. W 1657 roku zamek i miasto zostały spalone przez wojska szwedzkie. Przypuszczalnie obiektu już później nie odbudowano. W 1789 roku wzmiankowano, że na miejscu po zamku nie ma żadnej zabudowy. Obecnie dawne założenie obronne jest obszarem badań archeologicznych prowadzonych przez lokalne instytucje.










poniedziałek, 8 czerwca 2026

Bazylika w Czerwińsku nad Wisłą (Droga mazowiecka - I.3.3)


Kościół Zwiastowania Najświętszej Marii Panny w Czerwińsku nad Wisłą to jeden z najcenniejszych i najlepiej zachowanych zabytków architektury romańskiej w Polsce. Świątynia została wzniesiona z ciosów kamiennych w pierwszej połowie XII wieku z inicjatywy biskupa płockiego, Aleksandra z Malonne. Pierwotnie kościół należał do kanoników regularnych laterańskich, a od 1923 roku kompleksem klasztornym opiekują się księża salezjanie.

Charakterystycznym elementem architektury zewnętrznej są dwie monumentalne wieże, które górują nad doliną Wisły.

W kruchcie świątyni znajduje się wspaniały, bogato rzeźbiony portal romański z około 1140 roku. Wnętrze skrywa największy zespół romańskich malowideł ściennych w Polsce, które pochodzą z XIII wieku i przedstawiają m.in. sceny z Księgi Rodzaju.

W ołtarzu głównym umieszczony jest cudowny obraz Matki Bożej Czerwińskiej z 1612 roku, przed którym modlili się polscy królowie. W lipcu 1410 roku przed słynną bitwą pod Grunwaldem w kościele tym o zwycięstwo modlił się król Władysław Jagiełło.

Mimo późniejszych przebudów w okresie gotyku i baroku, budowla wciąż zachowała swój oryginalny, surowy średniowieczny charakter.






sobota, 30 maja 2026

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Zakroczymiu (Droga Mazowiecka - I.3.2)


Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Zakroczymiu to jedna z najcenniejszych i najstarszych świątyń na Mazowszu. Świątynia została wzniesiona etapami w stylu gotyckim, a jej budowę rozpoczęto w pierwszej połowie XVI wieku. W swojej wielowiekowej historii kościół wielokrotnie ulegał zniszczeniom, z czego największym ciosem był pożar miasta w 1511 roku. Reprezentuje styl gotycko-renesansowy z widocznymi późniejszymi elementami przekształceń. 

Ciekawostką jest unikatowe użycie w fasadzie materiałów z odzysku, jako że w ściany wmurowano granitowe kule oraz koło młyńskie. Podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 roku, budowla została poważnie uszkodzona i spalona w wyniku działań wojennych. Odbudowa kościoła miała miejsce w latach 1945–1949 pod kierunkiem architekta Stefana Putowskiego.

Wnętrze świątyni jest pseudobazylikowe, trójnawowe i wspiera się na solidnych murach zewnętrznych wzmocnionych skarpami. 

W prezbiterium znajduje się okazały ołtarz główny, a także zabytkowe tablice nagrobne z okresu renesansu. Szczególnie cennym elementem wystroju jest XVII-wieczne epitafium rodziny Chądzyńskich oraz relikwie świętego Stanisława Kostki. 

Cały zespół kościelny tworzy wraz z dzwonnicą, plebanią i bramą (zbudowaną w 1926 roku) zabytkowy kompleks położony niedaleko dawnego rynku.



środa, 27 maja 2026

Kościół św. Wawrzyńca i klasztor kapucynów w Zakroczymiu (droga mazowiecka - I.3.1)


Barokowy kompleks został wybudowany w latach 1757–1765 z inicjatywy starosty zakroczymskiego Józefa Młockiego. Drewniany kościółek w tym miejscu stał już w XV wieku, jeszcze poza murami ówczesnego miasta. W 1757 roku świątynię wraz z terenem przekazano sprowadzonym do miasta zakonnikom z zakonu kapucynów.

Wnętrze świątyni zachowało surowy, typowy dla tego zgromadzenia skromny charakter. W prezbiterium można podziwiać unikalne malowane kartusze z pierwszej połowy XVII wieku.

Świątynia ucierpiała podczas wojen napoleońskich oraz oblężenia twierdzy Modlin w czasie powstania listopadowego. W klasztornym refektarzu w 1831 roku, w trakcie powstania listopadowego, obradowały władze i powstańczy Sejm. Po powstaniu styczniowym, w 1892 roku, władze carskie skasowały klasztor, a kapucyni powrócili tam dopiero w 1932 roku. Obiekt został dotkliwie zniszczony podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 oraz w sierpniu 1944 roku.

Obecnie przy klasztorze funkcjonuje znany ośrodek trzeźwości.