Wrak radzieckiego samolotu Pe-2 w Wyszogrodzie

W pobliżu rynku i muzeum Wisły w Wyszogrodzie, w specjalnym oszklonym pawilonie, można oglądać szczątki radzieckiego samolotu Pe-2 z okresu II wojny światowej, wydobyte w 2015 r. z rozlewisk Bzury.  18 stycznia 1945 r. maszyna wykonywała  lot zwiadowczy i tego samego dnia została zestrzelona w okolicy Wyszogrodu. Radziecki samolot myśliwsko-bombowy Pe-2 został zestrzelony, gdy wykonywał przypuszczalnie lot zwiadowczy od strony Modlina. Maszyna zawróciła w okolicach Wyszogrodu i kierowała się wzdłuż Wisły. Na jednej z wiślanych kęp usytuowane było wówczas niemieckie działko przeciwlotnicze, które miało ochraniać drewniany most w Wyszogrodzie. Zestrzelony samolot spadł na zamarznięte rozlewiska między Wisłą a Bzurą i roztrzaskał się. Maszyna spoczywała pod warstwą mułu na terenie rozlewisk Bzury w miejscowości Kamion. Wydobyto m.in. jeden z dwóch silników samolotu, część kadłuba i podwozia z kołem, fragment jednego skrzydła oraz dwa karabiny maszynowe z uzbrojenia maszyny, a także przedmioty ekwipunku lotników, w tym fragmenty umundurowania i broń osobistą - trzy sztuki pistoletu TT.

Kościół św. Trójcy w Wyszogrodzie (Droga mazowiecka - I.4.1)

Kościół Świętej Trójcy to zabytkowa świątynia parafialna w Wyszogrodzie. Jest już czwartym z kolei kościołem w tym miejscu, a jej budowę rozpoczęto około 1774 roku. Obiekt wzniesiono na fundamentach poprzedniego kościoła, który doszczętnie spłonął w pożarze. Autorem projektu architektonicznego był gdański architekt Samuel Fischer. 

Budowla reprezentuje styl późnego baroku i jest uznawana za jeden z cenniejszych zabytków sakralnych na Mazowszu. Ze względu na lokalizację na wysokiej skarpie, kościół jest doskonale widoczny z doliny Wisły i stanowi charakterystyczny element panoramy miasta. 

Wnętrze kościoła skrywa zabytkowe wyposażenie oraz cenne polichromie ścienne pochodzące z początku XX wieku. Przez lata świątynia była kilkukrotnie odnawiana, między innymi po zniszczeniach wojennych i w wyniku prowadzonych prac konserwatorskich. Obiekt do dziś pełni funkcję głównego kościoła parafialnego dla wiernych z terenu Wyszogrodu.

13 straconych w Płocku

Przed wybuchem II wojny światowej przy ul. Synagogalnej w Płocku mieszkało ponad 400 osób. Było to centrum żydowskiego Płocka, które zniknęło wkrótce po rozpoczęciu wojny przez Rzeszę Niemiecką. 

18 września 1942 r. właśnie ten zakątek Płocka stał się widownią kolejnej tragedii. Na ul. Synagogalnej postawiono szubienicę. Spędzono tu pracowników okolicznych zakładów i sklepów, przechodniów, nawet kobiety z dziećmi, aby obejrzeli egzekucje 13 Polaków. Podobno część tłumu stanowili Niemcy. Na wszelki wypadek, ustawiono kilka karabinów maszynowych wymierzonych w tłum i w szubienicę. Gdy rozpoczął się najstraszniejszy moment egzekucji ks. Michał Serafin, proboszcz parafii w Wyszogrodzie, miał krzyknąć „Niech żyje Polska!”, co podobno próbowali podchwycić pozostali. 

Wśród zamordowanych w Płocku: Antoni Krzywoszyński – pracownik firmy „Zemwar”, w AK odpowiedzialny za organizowanie pomocy społecznej, Józef Jurkowski „Fez od Wisły”, „Marek” – członek Komendy Obwodu AK Płock, Władysław Piotrowski, Leon Pomierny, Stanisław Adamczyk – członkowie AK z Wyszogrodu, Stefan Trojanowski – członek AK z Płocka, Zygmunt Wolski – działacz komunistyczny, Gustaw Mossakowski – związany z referatem VI w Obwodzie AK Płock, Marek Sobczyński – członek POZ w Płocku, Józef Rudziński – związany z Obwodem AK Ciechanów, Wincenty Peszyński – komendant Komendy Powiatu POZ Mława, ks. Michał Serafin – członek POZ w Wyszogrodzie i Stanisław Kozłowski – członek Komendy Okręgu III „Mazowsze” POZ. 

Dziś w miejscu egzekucji znajduje się pomnik poświęcony ofiarom  egzekucji, a plac nosi nazwę Placu 13 Straconych.

Pozostałości po zamku w Dobrzyniu nad Wisłą

Zamek w Dobrzyniu nad Wisłą to historyczna warownia, której ślady obecności do dziś można odnaleźć na tamtejszej Górze Zamkowej. Mimo że obiekt uległ całkowitemu zniszczeniu, jego dzieje stanowią niezwykle ważny rozdział w historii regionu, nierozerwalnie związany z walkami polsko-krzyżackimi. Zamek w Dobrzyniu nad Wisłą został wzniesiony na wysokim wzniesieniu dominującym nad doliną rzeki. 

Powstał on w miejscu wcześniejszego, wczesnośredniowiecznego grodu obronnego z XI wieku. Na początku XIII wieku tereny te stały się kluczowym punktem strategicznym w relacjach polsko-pruskich. W 1228 roku książę Konrad Mazowiecki osadził w tutejszym grodzie zakon rycerski zwany braćmi dobrzyńskimi. Był to jedyny zakon rycerski uformowany bezpośrednio na ziemiach polskich. Ich głównym zadaniem była obrona północnego Mazowsza przed najazdami pogańskich Prusów .Ze względu na niewielką liczebność oraz trudności militarne, zakon wkrótce połączył się z Krzyżakami. W XIV wieku wzniesiono tu murowaną warownię książąt mazowieckich.

Zamek regularnie przechodził z rąk do rąk, będąc częstym przedmiotem sporów między książętami polskimi a Krzyżakami. W latach 1329–1343 twierdza znajdowała się pod okupacją zakonu krzyżackiego. Najtragiczniejszy moment w dziejach zamku nastąpił w sierpniu 1409 roku. Został wówczas oblężony i po trzydniowej walce zdobyty przez wojska krzyżackie. Zwycięzcy wymordowali załogę warowni, a zamek splądrowali. 

Po bitwie pod Grunwaldem zamek został odzyskany przez wojska królewskie. Na początku XV wieku wzmiankowano istnienie na zamku wieży. W 1657 roku zamek i miasto zostały spalone przez wojska szwedzkie. Przypuszczalnie obiektu już później nie odbudowano. W 1789 roku wzmiankowano, że na miejscu po zamku nie ma żadnej zabudowy. Obecnie dawne założenie obronne jest obszarem badań archeologicznych prowadzonych przez lokalne instytucje.

Bazylika w Czerwińsku nad Wisłą (Droga mazowiecka - I.3.3)

Kościół Zwiastowania Najświętszej Marii Panny w Czerwińsku nad Wisłą to jeden z najcenniejszych i najlepiej zachowanych zabytków architektury romańskiej w Polsce. Świątynia została wzniesiona z ciosów kamiennych w pierwszej połowie XII wieku z inicjatywy biskupa płockiego, Aleksandra z Malonne. Pierwotnie kościół należał do kanoników regularnych laterańskich, a od 1923 roku kompleksem klasztornym opiekują się księża salezjanie.

Charakterystycznym elementem architektury zewnętrznej są dwie monumentalne wieże, które górują nad doliną Wisły.

W kruchcie świątyni znajduje się wspaniały, bogato rzeźbiony portal romański z około 1140 roku. Wnętrze skrywa największy zespół romańskich malowideł ściennych w Polsce, które pochodzą z XIII wieku i przedstawiają m.in. sceny z Księgi Rodzaju.

W ołtarzu głównym umieszczony jest cudowny obraz Matki Bożej Czerwińskiej z 1612 roku, przed którym modlili się polscy królowie. W lipcu 1410 roku przed słynną bitwą pod Grunwaldem w kościele tym o zwycięstwo modlił się król Władysław Jagiełło.

Mimo późniejszych przebudów w okresie gotyku i baroku, budowla wciąż zachowała swój oryginalny, surowy średniowieczny charakter.

Tablice pamięci dotyczące II wojny światowej w klasztorze kapucynów w Zakroczymiu

 

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Zakroczymiu (Droga Mazowiecka - I.3.2)

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Zakroczymiu to jedna z najcenniejszych i najstarszych świątyń na Mazowszu. Świątynia została wzniesiona etapami w stylu gotyckim, a jej budowę rozpoczęto w pierwszej połowie XVI wieku. W swojej wielowiekowej historii kościół wielokrotnie ulegał zniszczeniom, z czego największym ciosem był pożar miasta w 1511 roku. Reprezentuje styl gotycko-renesansowy z widocznymi późniejszymi elementami przekształceń. 

Ciekawostką jest unikatowe użycie w fasadzie materiałów z odzysku, jako że w ściany wmurowano granitowe kule oraz koło młyńskie. Podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 roku, budowla została poważnie uszkodzona i spalona w wyniku działań wojennych. Odbudowa kościoła miała miejsce w latach 1945–1949 pod kierunkiem architekta Stefana Putowskiego.

Wnętrze świątyni jest pseudobazylikowe, trójnawowe i wspiera się na solidnych murach zewnętrznych wzmocnionych skarpami. 

W prezbiterium znajduje się okazały ołtarz główny, a także zabytkowe tablice nagrobne z okresu renesansu. Szczególnie cennym elementem wystroju jest XVII-wieczne epitafium rodziny Chądzyńskich oraz relikwie świętego Stanisława Kostki. 

Cały zespół kościelny tworzy wraz z dzwonnicą, plebanią i bramą (zbudowaną w 1926 roku) zabytkowy kompleks położony niedaleko dawnego rynku.