Pomnik - tunel Harry w Żaganiu

Pomnik i miejsce po tunelu „Harry” w Żaganiu upamiętniają słynną „Wielką Ucieczkę” alianckich jeńców z obozu Stalag Luft III w nocy z 24 na 25 marca 1944 roku. Oryginalny tunel „Harry” mial 111 metrów długości i został wykopany przez więźniów na głębokości około 10 metrów. 

Jego przebieg w żagańskim lesie oznaczono w terenie, a miejsca wyjścia i wejścia upamiętniono specjalnymi tablicami oraz pomnikiem z nazwiskami uciekinierów.

Z tunelu zdołało się wówczas wydostać 76 lotników, choć większość z nich została później schwytana i zamordowana przez Gestapo, tylko 3 lotnikom udało się uciec z niewoli.

Wejście do tunelu Harry w Żaganiu

Wejście do słynnego tunelu „Harry” w obozie Stalag Luft III w Żaganiu ukryto sprytnie pod podłogą baraku mieszkalnego numer 104.

zarys baraku 104

Zamaskowany właz znajdował się pod piecem kaflowym, co utrudniało jego odkrycie przez niemieckich strażników. Korytarz zaczynał się na głębokości kilku metrów pod ziemią i prowadził w stronę pobliskiego lasu. 

Przez ten ukryty otwór w nocy z 24 na 25 marca 1944 roku próbowało uciec 76 alianckich lotników.

Wielka ucieczka z Żagania

Wielka Ucieczka miała miejsce w nocy z 24 na 25 marca 1944 roku z niemieckiego obozu jenieckiego dla lotników alianckich. Głównym pomysłodawcą i organizatorem tej niezwykle skomplikowanej operacji logistycznej był brytyjski dowódca eskadry Roger Bushell.

Jeńcy wykopali pod ziemią trzy tajne tunele o kryptonimach „Tom”, „Dick” i „Harry”, z których ostatecznie ukończono tylko ten ostatni. Tunel „Harry” miał długość aż 111 metrów i biegł na głębokości 9 metrów pod powierzchnią ziemi, omijając obozowe zabezpieczenia.

Do budowy podziemnej konstrukcji więźniowie użyli tysięcy drewnianych desek z łóżek oraz skonstruowali własny, sprytny system wentylacyjny. Z obozu zdołało uciec 76 lotników, jednak z powodu błędu w obliczeniach wyjście z tunelu wypadło tuż przed linią lasu, a nie w ukryciu między drzewami. 

Akcja wywołała ogromną wściekłość u Adolfa Hitlera, który osobiście wydał rozkaz natychmiastowego schwytania i bezwzględnego ukarania uciekinierów. Niemcy zmobilizowali masowe siły policyjne i wojskowe, w wyniku czego schwytano aż 73 uciekinierów, z których 50 rozstrzelano.

Tylko trzem lotnikom (dwóm Norwegom i Holendrowi) udało się bezpiecznie dotrzeć do krajów neutralnych i zyskać upragnioną wolność. Ta bohaterska akcja stała się symbolem niezłomności i została zekranizowana w słynnym amerykańskim filmie „Wielka ucieczka” z 1963 roku ze Steve'em McQueenem w roli głównej.

Barak 104 ze Stalagu Luft III w Żaganiu

Barak 104 znajdował się na terenie niemieckiego obozu jenieckiego Stalag Luft III w Żaganiu. Obiekt ten zyskał światową sławę jako kluczowe miejsce słynnej „Wielkiej Ucieczki” alianckich lotników z marca 1944 roku. To właśnie w tym budynku, bezpośrednio pod piecem grzewczym, jeńcy ukryli wejście do podziemnego tunelu o kryptonimie „Harry”. 

Prace konspiracyjne wewnątrz baraku trwały przez wiele miesięcy i wymagały od więźniów ogromnej precyzji oraz ostrożności. Konstrukcja budynku była celowo uniesiona nad ziemią, aby niemieccy strażnicy mogli łatwo kontrolować podłoże w poszukiwaniu podkopów. Mimo tych zabezpieczeń, w nocy z 24 na 25 marca 1944 roku z baraku 104 ku wolności ruszyło 76 uciekinierów. 

Choć oryginalny budynek nie przetrwał do naszych czasów, pamięć o tamtych wydarzeniach pozostała niezwykle żywa. Obecnie przy Muzeum Obozów Jenieckich w Żaganiu stoi wierna, sfinansowana przez stronę brytyjską replika baraku 104. Rekonstrukcja ma wymiary 12 na 26 metrów i jest wyposażona w odtworzone przedmioty z codziennego życia jeńców wojennych.

Stalag Luft III Sagan (II)

 

Stalag Luft III Sagan (I)

Stalag Luft III Sagan był niemieckim obozem jenieckim z czasów II wojny światowej, zlokalizowanym w pobliżu dzisiejszego Żagania. Założono go w 1942 roku z przeznaczeniem dla pojmanych lotników oraz oficerów sił alianckich. 

Początkowo przebywali tu głównie Brytyjczycy, a później także obywatele USA, Australii, Nowej Zelandii, ZPA, Kanady i różnych krajów europejskich. Na początku września 1944 do tego Stalagu przywieziono kilkusetosobową grupę lotników radzieckich ze zlikwidowanego w Łodzi (Litzmannstadt) Stalagu Luft II. Na przełomie lat 1944–1945 w Stalagu Luft 3 przetrzymywano ok. 10 tysięcy jeńców, w tym ok. 100 Polaków.

Miejsce to słynęło z rygorystycznych zabezpieczeń, piaszczystej gleby i mikrofonów mających uniemożliwić podkopy. Mimo to, w nocy z 24 na 25 marcu 1944 roku doszło tam do legendarnej „Wielkiej Ucieczki”. Jeńcy wykopali tunel o kryptonimie „Harry”, który mierzył około 111 metrów długości. 

Łącznie z obozu zdołało wydostać się 76 alianckich pilotów. Tylko trzem uciekinierom udało się bezpiecznie dotrzeć do krajów neutralnych. Rozwścieczony Adolf Hitler rozkazał schwytać i rozstrzelać 50 odnalezionych lotników. Wydarzenie to stało się inspiracją dla słynnego hollywoodzkiego filmu „Wielka ucieczka” z 1963 roku. Obecnie na terenie dawnego obozu funkcjonuje Muzeum Obozów Jenieckich, które pielęgnuje pamięć o tamtych wydarzeniach.

Stalag VIII C i Stalag Luft III w Żaganiu

Stalag VIII C i Stalag Luft III to dwa niemieckie obozy jenieckie funkcjonujące w Żaganiu podczas II wojny światowej. Pierwszy z nich powstał już we wrześniu 1939 roku dla żołnierzy walczących na frontach lądowych. Przez Stalag VIII C przeszły tysiące jeńców różnych narodowości, w tym Polacy, Francuzi i Rosjanie. W obozie tym panowały katastrofalne warunki bytowe, które doprowadziły do masowej śmierci więźniów.

Z kolei Stalag Luft III utworzono w 1942 roku specjalnie dla pojmanych lotników alianckich. To właśnie tam miała miejsce słynna „Wielka Ucieczka” z marca 1944 roku. Brytyjscy i alianccy lotnicy uciekli przez wykopany w tajemnicy tunel o nazwie „Harry”. W odwecie za tę akcję Niemcy zamordowali aż 50 schwytanych uciekinierów. 

Dziś pamięć o obu tych miejscach pielęgnuje Muzeum Obozów Jenieckich w Żaganiu. Współcześnie tereny poobozowe stanowią cel podróży dla historyków, turystów i rodzin dawnych żołnierzy z całego świata.