niedziela, 8 lutego 2026
Historia katedry św. Elżbiety
Budowę dzisiejszej katedry rozpoczęto około 1378 roku na miejscu wcześniejszego, romańskiego kościoła pod wezwaniem św. Elżbiety, który spłonął w wielkim pożarze. Pierwsza faza prac przebiegała pod patronatem króla Zygmunta Luksemburskiego, dzięki któremu wzniesiono m.in. bogato zdobiony portal północny. Świątynia powstawała etapami przez ponad sto lat, a ostateczne zakończenie prac budowlanych datuje się na rok 1508. W okresie reformacji katedra na kilkadziesiąt lat przeszła w ręce protestantów, by ostatecznie w 1604 roku powrócić do katolików. Przez wieki budynek cierpiał z powodu licznych klęsk, w tym trzęsień ziemi oraz kolejnych pożarów, które niszczyły dachy i wieże. Najważniejsza, gruntowna renowacja w stylu neogotyckim miała miejsce w latach 1877–1896 pod kierunkiem architekta Imre Steindla. To właśnie podczas tej przebudowy wzniesiono pod katedrą kryptę Franciszka II Rakoczego, przywódcy antyhabsburskiego powstania, którego szczątki sprowadzono z Turcji w 1906 roku. W 1995 roku papież Jan Paweł II nadał świątyni tytuł bazyliki mniejszej, co podkreśliło jej rangę w świecie chrześcijańskim. Historia obiektu jest ściśle związana z przywilejami królewskimi, o czym informują dokumenty dostępne w Archiwum Miasta Koszyce. Dziś katedra stanowi nie tylko centrum religijne, ale i symbol przetrwania oraz tożsamości historycznej całego regionu.
sobota, 7 lutego 2026
Kaplica św. Michała w Koszycach
Kaplica św. Michała to jeden z najstarszych zabytków Koszyc, wzniesiony w pierwszej połowie XIV wieku w stylu czystego gotyku. Budowla pierwotnie pełniła funkcję kaplicy cmentarnej, stojąc w samym centrum dawnej nekropolii otaczającej dzisiejszą katedrę. Architektonicznie składała się z dwóch kondygnacji, z których dolna służyła jako ossuarium do przechowywania kości zmarłych.
Górna część świątyni była dedykowana Archaniołowi Michałowi, który w tradycji chrześcijańskiej jest przewodnikiem dusz do wieczności. Na początku XX wieku przeprowadzono gruntowną renowację, która usunęła późniejsze dobudówki, przywracając obiektowi jego pierwotną, harmonijną formę . W zewnętrzne ściany kaplicy wmurowano siedemnaście zabytkowych płyt nagrobnych, pochodzących z XIV i XVII wieku, co stanowi unikalną galerię dawnej sztuki sepulkralnej. Nad wejściem do zakrystii można podziwiać najstarszą zachowaną kamienną rzeźbę herbu miasta Koszyce. Wnętrze zdobią cenne, gotyckie malowidła ścienne oraz kamienne tabernakulum o wysokiej wartości artystycznej. Historycznie kaplica była miejscem modlitwy głównie dla słowackojęzycznych mieszkańców miasta, co odróżniało ją od wielojęzycznej katedry.
Dziś obiekt ten, po kompleksowej renowacji zakończonej w 2006 roku, jest uznawany za kościół i chętnie wybierany przez pary na ceremonie ślubne. Ze względu na swoje piękno i idealne proporcje, kaplica św. Michała jest uważana za jedną z pereł architektury gotyckiej na całej Słowacji.
Katedra św. Elżbiety w Koszycach
Katedra św. Elżbiety to największy kościół na Słowacji, reprezentujący styl późnogotycki i będący najdalej na wschód wysuniętą gotycką katedrą w Europie.
Budowla została wzniesiona na planie krzyża łacińskiego, co nadaje jej monumentalny i harmonijny układ przestrzenny.
Najbardziej charakterystycznym elementem sylwetki jest 59-metrowa wieża północna, zwana Wieżą Zygmunta, na którą prowadzi 160 stopni schodów.
Wewnątrz katedry znajdują się unikalne w skali europejskiej podwójne schody kręcone z XV wieku, umożliwiające mijanie się osób wchodzących i schodzących.
Centralnym punktem wnętrza jest potężny, gotycki ołtarz główny św. Elżbiety, składający się z 48 tablicowych obrazów. Sklepienia świątyni zdobią bogate detale kamieniarskie, w tym misterne zworniki i żebra typowe dla środkowoeuropejskiego gotyku.
Fasada katedry zachwyca licznymi portalami, z których najcenniejszy jest portal północny z bogatą dekoracją rzeźbiarską przedstawiającą Sąd Ostateczny. Na zewnętrznych murach można dostrzec rzygacze w formie fantastycznych stworzeń, w tym słynny gargulec mający przedstawiać żonę mistrza budowlanego.
W kryptach katedry spoczywają szczątki Franciszka II Rakoczego, a ich architektura nawiązuje do historycznych tradycji regionu.
Całość konstrukcji, z dachem pokrytym barwną dachówką ceramiczną, stanowi dominantę architektoniczną starówki, którą można podziwiać na oficjalnej stronie katedry.
Kościół jezuitów w Koszycach
Kościół Trójcy Świętej, znany powszechnie jako kościół jezuitów, norbertanów lub kościół uniwersytecki, jest uważany za najcenniejszy zabytek barokowy w Koszycach. Świątynia powstała w miejscu tzw. Domu Królewskiego, który w 1619 roku był świadkiem męczeńskiej śmierci trzech duchownych, znanych jako męczennicy koszyccy. Grupa składała się z trzech duchownych różnych narodowości: Polaka Melchiora Grodzieckiego, Węgra Stefana Pongrácza (obaj byli jezuitami) oraz Chorwata Marka Križa (kanonika ostrzyhomskiego). We wrześniu 1619 roku, podczas powstania antyhabsburskiego, Koszyce zostały zajęte przez wojska podległe Jerzemu I Rakoczemu. Duchowni zostali uwięzieni w ówczesnym Domu Królewskim i poddani brutalnym torturom, aby zmusić ich do wyparcia się katolicyzmu. Po odmowie przejścia na kalwinizm, zostali zamordowani (Grodziecki i Pongrácz zostali ścięci toporem). Ich ciała, zhańbione i wrzucone do kloaki, zostały godnie pochowane dopiero po interwencji żony palatyna Węgier. Budowę kościoła ufundowała żona Jerzego II Rakoczego, Zofia Báthory, jako akt zadośćuczynienia po jej przejściu na katolicyzm.
Wzniesiony w latach 1671–1681 obiekt wzorowany był na rzymskim kościele Il Gesù, co nadaje mu charakterystyczny, włoski styl barokowy. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku, budowlę przejęli w 1811 roku norbertanie (premonstratensi), którzy opiekują się nią do dziś.
Wnętrze kościoła zachwyca wyjątkową jednolitością stylistyczną, ponieważ większość wyposażenia pochodzi z czasów jezuickich. Największym skarbem dekoracyjnym są iluzjonistyczne malowidła ścienne autorstwa Erazma Schrotta z 1786 roku, które optycznie powiększają przestrzeń. Ołtarz główny z 1854 roku zdobi obraz pędzla Jozefa Pesky’ego, przedstawiający Trójcę Świętą. W świątyni znajduje się również cenna barokowa ambona z 1600 roku oraz kunsztownie rzeźbione ławy i oratoria. Pod kościołem mieści się krypta, w której pochowano fundatorkę Zofię Báthory oraz jej syna Franciszka I Rakoczego.
piątek, 6 lutego 2026
Doświadcz baroku w Muzeum Wschodniosłowackim w Koszycach
W Muzeum Wschodniosłowackim w Koszycach znajduje się nowoczesna wystawa stała zatytułowana „Zaži barok” (Doświadcz Baroku). Ekspozycja mieści się w historycznym gmachu głównym przy placu Námestie Maratónu mieru 2. Wystawa prezentuje historię sztuki, rzemiosło oraz kulturę materialną okresu baroku na terenie Słowacji i Europy Środkowej.
Wśród zbiorów znajdują się dzieła sztuki sakralnej i świeckiej, malarstwo, rzeźba oraz rzemiosło artystyczne, w tym unikalna porcelana z neapolitańskiej manufaktury Capo di Monte z połowy XVIII wieku. Projekt „Zaži barok” stawia na oddziaływanie na zmysły. Wykorzystuje projekcje wideo oraz sekcje interaktywne, które dopełniają tradycyjną prezentację cennych zabytków.
Ekspozycja ukazuje życie codzienne i wystrój wnętrz epoki, pozwalając odwiedzającym poczuć atmosferę dawnych lat.
Subskrybuj:
Komentarze (Atom)