Pomnik Jana Pawła II w Preszowie

Pomnik Jana Pawła II w Preszowie znajduje się w samym sercu historycznego centrum miasta. Został on usytuowany w symbolicznym miejscu – pomiędzy rzymskokatolicką konkatedrą św. Mikołaja a ewangelickim kościołem Świętej Trójcy. Autorem tej brązowej rzeźby jest słowacki artysta z Koszyc, Peter Beňo. Statua ma 2,5 metra wysokości. Monument upamiętnia historyczną wizytę papieża w Preszowie, która miała miejsce 2 lipca 1995 roku. 

Rzeźba przedstawia Ojca Świętego w postawie modlitewnej. Pomnik celowo nie jest zbyt monumentalny, aby wierni mogli swobodnie do niego podchodzić i go dotykać. Uroczyste odsłonięcie monumentu odbyło się w lipcu 2012 roku, w siedemnastą rocznicę wizyty Jana Pawła II w tym mieście.

Sissi w Preszowie

Pomnik cesarzowej Elżbiety Bawarskiej, znanej jako Sissi, jest jednym z urokliwych punktów na historycznej mapie Preszowa. Ma formę brązowego popiersia i znajduje się w parku południowym (Južný park) przy ulicy Hlavnej, w samym centrum miasta. Upamiętnia on wizytę cesarzowej w Preszowie i okolicach, która miała miejsce w 1895 roku, kiedy Sissi wracała z kuracji w Bardejowskich Łaźniach. Podczas tamtego pobytu monarchini uczestniczyła w uroczystym obiedzie w dzielnicy Solivar oraz w pikniku w pobliskiej miejscowości Sigord.

Pierwotny pomnik cesarzowej został odsłonięty w Preszowie już w 1901 roku, jednak po powstaniu Czechosłowacji w 1919 roku został usunięty z przestrzeni publicznej. Przez ponad 90 lat rzeźba była ukryta przed oczami mieszkańców, a jej ponowne publiczne odsłonięcie nastąpiło dopiero we wrześniu 2010 roku.

Dla wielu mieszkańców i turystów pomnik jest symbolem nostalgii za czasami monarchii austro-węgierskiej oraz wyrazem sympatii, jaką darzono „ulubioną królową Węgrów”.

Fontanna Neptuna w Preszowie

Fontanna Neptuna to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Preszowa, znajdujący się w samym sercu historycznego rynku. Jest to najstarsza fontanna w mieście, a jej powstanie datuje się na początek XIX wieku. Została ufundowana przez bogatego żydowskiego kupca, Marka Holländera, jako wyraz wdzięczności dla władz miasta za umożliwienie mu osiedlenia się i prowadzenia handlu.

Centralną postacią pomnika jest rzymski bóg mórz, Neptun, trzymający w dłoni swój charakterystyczny atrybut – trójząb. Wokół posągu bóstwa znajdują się rzeźby morskich zwierząt, takich jak żółw, żaba oraz krokodyl, z których tryska woda.

Zanim powstała obecna kamienna konstrukcja, w tym samym miejscu znajdowała się zwykła drewniana cysterna służąca mieszkańcom jako zbiornik wody pitnej. Fontanna przetrwała liczne modernizacje rynku i do dziś stanowi popularny punkt spotkań zarówno turystów, jak i lokalnej młodzieży. Rzeźba Neptuna jest zwrócona twarzą w stronę konkatedry św. Mikołaja.

Ratusz w Preszowie

Ratusz w Preszowie to jeden z najcenniejszych zabytków miasta, usytuowany w samym centrum historycznego rynku przy ulicy Hlavnej. Budynek powstał w średniowieczu jako luksusowy dom mieszczański, a na początku XVI wieku został przebudowany na miejską winiarnię. Funkcję winiarni pełnił przez ponad dwa stulecia, zanim w drugiej połowie XVI wieku nadano mu renesansowy charakter. Podczas przebudowy wnętrza ozdobiono sklepieniami renesansowymi, a budowlę zwieńczono bogatą attyką, z której fragmenty zachowały się do dziś.

Po wielkim pożarze w 1768 roku budynek przeszedł gruntowną rekonstrukcję, uzyskując późnobarokową fasadę z charakterystycznymi wysokimi oknami i balkonem. To właśnie z tego balkonu 16 czerwca 1919 roku ogłoszono powstanie Słowackiej Republiki Rad, co było kluczowym momentem w nowoczesnej historii regionu. Ostatnia duża przebudowa miała miejsce po pożarze w 1887 roku, kiedy to do konstrukcji dobudowano drugie piętro, zachowując jednak jej barokowy styl.

Kościół franciszkanów w Preszowie

Kościół franciszkanów św. Józefa to jedna z najpiękniejszych barokowych świątyń w Preszowie, położona w południowej części historycznego centrum. Zespół klasztorny został wzniesiony na miejscu wcześniejszego klasztoru i kościoła karmelitów, który pochodził z XIV wieku.

Obecny barokowy wygląd świątynia zyskała dzięki gruntownej przebudowie przeprowadzonej w latach 1708–1718 pod kierunkiem budowniczego Jána Tornyossiego. Fasada kościoła wyróżnia się dwiema charakterystycznymi, smukłymi wieżami bocznymi, które są unikalnym elementem preszowskiego krajobrazu. Wnętrze skrywa wspaniały, bogato zdobiony ołtarz główny poświęcony Świętej Rodzinie, wykonany przez rzeźbiarza Františka Streciusa. Na ołtarzu Bożego Serca znajduje się ciekawy herb z bocianem trzymającym kawałek złota, co wiąże się z legendą o cudownym wzbogaceniu mieszczanina Františka Klobušickiego.

Świątynia ucierpiała w wielkich pożarach w latach 1870 i 1888, co doprowadziło do zniszczenia części wyposażenia oraz spiczastych dachów wież. Po spaleniu kościoła farnego św. Mikołaja w XVIII wieku, to właśnie świątynia franciszkańska przez ponad sto lat pełniła funkcję kościoła parafialnego dla całego miasta.

Na fasadzie budynku można podziwiać barokowe rzeźby dłuta Šimona Griminga, które nadają mu monumentalny charakter. Kościół jest do dziś zarządzany przez zakon franciszkanów w Preszowie.

Więzienie Caraffy w Preszowie

Więzienie Caraffy (słow. Caraffova väznica) to późnogotycki budynek wzniesiony na początku XVI wieku, położony w historycznym centrum miasta. Choć popularna nazwa sugeruje funkcję karną, więzienia, budowla pierwotnie służyła jako miejski skład wina, a później jako zbrojownia. Nazwa obiektu nawiązuje do krwawego generała Antonia Caraffy, który w 1687 roku skazał na śmierć 24 ewangelickich szlachciców i mieszczan.

Mimo mrocznej nazwy, właściwe procesy i tortury odbywały się w piwnicach sąsiedniego ratusza, a nie w samym budynku dzisiejszego „więzienia”. Architektura obiektu charakteryzuje się surową formą, grubymi murami oraz charakterystycznymi gotyckimi detalami, które przetrwały liczne przebudowy.

W 2012 roku budynek przeszedł gruntowną renowację, dzięki której stał się nowoczesnym centrum kulturalnym miasta. Obecnie w jego wnętrzach mieści się Miejska Galeria PKO, w której regularnie odbywają się wystawy fotografii, sztuki nowoczesnej i warsztaty. Budynek ten stanowi jeden z niewielu zachowanych przykładów architektury gotyckiej w Preszowie i jest wpisany na listę narodowych zabytków kultury.

Krwawe jatki preszowskie

Krwawy sąd preszowski zapisał się jako jeden z najtragiczniejszych rozdziałów w historii Słowacji. Krwawe preszowskie jatki (słow. Prešovské jatky) to seria brutalnych procesów i egzekucji, które miały miejsce w 1687 roku w Preszowie. Wydarzenia te były bezpośrednim następstwem stłumienia antyhabsburskiego powstania pod wodzą Imre Thökölyego.

Głównym inicjatorem i sędzią trybunału był cesarski generał Antonio Caraffa, znany ze swojej bezwzględności i okrucieństwa. Przed sądem stanęło kilkudziesięciu przedstawicieli ewangelickiej szlachty oraz zamożnego mieszczaństwa, oskarżonych o spisek przeciwko cesarzowi Leopoldowi I. Procesy miały charakter pokazowy, a zeznania wymuszano na oskarżonych za pomocą okrutnych tortur.

W wyniku wyroków śmierć poniosło 24 osoby, które poddano publicznym egzekucjom na rynku miejskim między marcem a wrześniem 1687 roku. Ciała skazańców były ćwiartowane i rozwieszane na hakach wokół miasta, co miało zastraszyć innych potencjalnych buntowników. Represje te miały nie tylko wymiar polityczny, ale i religijny, uderzając w silny w tym regionie ruch protestancki.

Dziś mroczne wydarzenia upamiętnia pomnik ofiar znajdujący się przy murach dawnego Kolegium Ewangelickiego w Preszowie. Historia krwawego sądu stała się trwałym elementem słowackiej pamięci narodowej jako symbol oporu przeciwko tyranii. Podczas pobytu w Preszowie w tym miejscu oddał cześć straconym ewangelikom papież Jan Paweł II.

Ewangelickie kolegium w Preszowie

Ewangelickie Kolegium w Preszowie zostało założone w 1667 roku jako jedna z najważniejszych protestanckich instytucji edukacyjnych w ówczesnych Górnych Węgrzech. Budynek wzniesiono w stylu renesansowym, a fundusze na jego budowę pochodziły od lokalnych stanów, ale także od zagranicznych darczyńców, w tym królów Szwecji i Danii. Ze względu na bardzo wysoki poziom nauczania i rangę intelektualną, szkołę tę często nazywano „Atenami nad Torysą”.

Kolegium stanowiło silną przeciwwagę dla jezuickiego systemu szkolnictwa, stając się bastionem myśli reformacyjnej i humanistycznej. Najtragiczniejszym momentem w historii obiektu były tzw. jatki preszowskie w 1687 roku, kiedy to na placu przed kolegium stracono 24 wybitnych mieszczan i szlachtę wyznania ewangelickiego.

Wewnątrz budynku znajduje się jedna z najcenniejszych bibliotek historycznych na Słowacji, przechowująca dziesiątki tysięcy woluminów, w tym rzadkie inkunabuły. Do najsłynniejszych absolwentów kolegium należeli m.in. przywódca powstania antyhabsburskiego Imre Thököly oraz wybitny słowacki poeta Pavol Országh Hviezdoslav.

Przez wieki program nauczania obejmował nie tylko teologię, ale także filozofię, prawo oraz nauki przyrodnicze, co przyciągało studentów z całej Europy Środkowej. 

Obecnie w historycznym gmachu mieści się siedziba biskupstwa wschodniego dystryktu Kościoła Ewangelickiego Wyznania Augsburskiego na Słowacji. Na fasadzie budynku do dziś można podziwiać tablice pamiątkowe oraz rzeźby upamiętniające męczenników i wybitne postaci związane z tą instytucją.

Solivar w Preszowie (II)

                    

Solivar w Preszowie (I)

Solivar w Preszowie to jeden z najważniejszych kompleksów technicznych na Słowacji, pochodzący z XVII wieku i służący niegdyś do wydobycia oraz przetwarzania soli. Zamiast tradycyjnego kopania brył, sól pozyskiwano tu poprzez pompowanie solanki, która po zalaniu kopalni przez wody podziemne stała się jedynym sposobem eksploatacji. Wydobyta ciecz trafiała do zbiorników na solankę, czyli ogromnych drewnianych kadzi, w których osadzały się zanieczyszczenia przed dalszą obróbką. Gotowy produkt przechowywano w monumentalnym magazynie soli, który po gruntownej renowacji zachwyca swoją architekturą i służy jako centrum kulturalne. Obecnie cały kompleks Solivar jest chroniony jako Narodowy Zabytek Kultury, oferując turystom unikalny wgląd w dawną inżynierię i historię przemysłu solnego.

Pomnik radzieckich wyzwolicieli w Preszowie

Pomnik Wyzwolicieli znajduje się w samym sercu historycznego centrum Preszowa, na południowym krańcu skweru przy ulicy Hlavnej. Został on wzniesiony, aby upamiętnić żołnierzy Armii Czerwonej, którzy polegli podczas wyzwalania miasta w styczniu 1945 roku.

Monument odsłonięto bardzo wcześnie, bo już 1 lipca 1945 roku, co czyni go jednym z pierwszych takich upamiętnień na Słowacji. Autorem projektu architektonicznego był kapitan inżynier A. I. Gurjanow, który służył w szeregach wojska radzieckiego.

Głównym elementem pomnika jest wysoki pylon obłożony ciemnym marmurem, który zwieńczono dekoracyjnym kielichem z gwiazdami. Na ścianach monumentu umieszczono metalowe reliefy przedstawiające symbole sowieckie oraz tablice pamiątkowe z nazwiskami poległych. Choć pierwotnie pod pomnikiem pochowano 65 żołnierzy, ich ciała ekshumowano później i przeniesiono na cmentarz wojskowy w Koszycach. Do dziś odbywają się tam uroczystości rocznicowe związane z wyzwoleniem Preszowa spod zależności niemieckiej.