Niemieckie więzienie na Radogoszczu (II)

Zimą 1939 r. Niemcy przenieśli do dawnej fabryki Samuela Abbego na Radogoszczu mężczyzn aresztowanych w ramach Intelligenzaktion, a przetrzymywanych wcześniej w fabryce Michała Glazera przy obecnej ul. Liściastej w Łodzi. Swoją ostateczną formę więzienie uzyskało 1 lipca 1940 r., kiedy zostało przekształcone w Rozszerzone Więzienie Policyjne Radogoszcz. Aresztowani za przestępstwa kryminalne i polityczne oczekiwali tu na wyrok i transport do docelowego miejsca osadzenia – innego więzienia, obozu koncentracyjnego, obozu pracy. Przez cały okres okupacji przez Radogoszcz przeszło ok. 40 tysięcy mężczyzn. 

Fabryka włókiennicza w Radogoszczy

Historia budynków, w których obecnie znajduje się Oddział Martyrologii Radogoszcz sięga końca XIX w. Wtedy to, przy ul. Szosa Zgierska 1, Oskar Lange założył pierwszą fabrykę włókienniczą. Przez kolejne lata przechodziła ona z rąk do rąk, żeby w 1932 r. stać się własnością Samuela Abbego, który uruchomił tutaj przędzalnię wełny. Po śmierci przemysłowca w 1937 r., fabryka działała dalej. Tuż przed wybuchem II wojny światowej została ona przejęta przez Wojsko Polskie, a w jej pomieszczeniach rozlokowano żołnierzy oddziałów łączności, obsługujących sztab Armii „Łódź”. Kiedy na początku września 1939 r. wojsko opuściło Łódź, budynki fabryczne zostały wykorzystane przez Niemców jako więzienie.

Niemieckie więzienie w Radogoszczu (I)

Więzienie w Radogoszczu powstało 1 lipca 1940 roku w Łodzi na bazie wcześniejszego niemieckiego obozu przejściowego. Niemieccy okupanci utworzyli je w budynkach dawnej fabryki włókienniczej Samuela Abbego. 

Przez całą II wojnę światową placówka ta funkcjonowała jako Rozszerzone Więzienie Policyjne przeznaczone głównie dla mężczyzn. Przetrzymywani tam więźniowie, w większości Polacy, byli poddawani wyjątkowej brutalności i torturom ze strony strażników. Szacuje się, że przez katownię zarządzaną przez Waltera Pelzhausena przeszło około 40 tysięcy osób. 

Tuż przed wkroczeniem Armii Czerwonej, w nocy z 17 na 18 stycznia 1945 roku, Niemcy dokonali tam potwornej masakry. Zamknęli uwięzionych w głównym budynku, podpalili go, a do uciekających z płomieni ludzi strzelali z broni maszynowej, zabijając około 1500 osób.

Dziedziniec zamku górnego w Trokach

 

Sala książęca na zamku w Trokach

Reprezentacyjna sala książęca znajduje się w budynku południowym zamku właściwego w Trokach. To wspaniałe pomieszczenie miało wymiary około 10 na 21 metrów oraz 5,5 metra wysokości. W dawnych czasach wnętrze tej sali ozdobione było pięknym gwieździstym sklepieniem oraz malowidłami. Odbywały się w niej najważniejsze uroczystości państwowe i podejmowano tu zagranicznych gości. Dziś to pomieszczenie jest częścią ekspozycji Muzeum Historycznego w Trokach.

Wystawa zamku górnego w Trokach (II)

Wystawa zamku górnego w Trokach (I)

W odrestaurowanych wnętrzach zamku górnego w Trokach mieści się główna siedziba Muzeum Historycznego w Trokach. Stała ekspozycja przybliża zwiedzającym dzieje samej warowni oraz Wielkiego Księstwa Litewskiego. W historycznych komnatach można zobaczyć dawne meble, naczynia, militaria i znaleziska archeologiczne. Kolejne sale prezentują bogate kolekcje rzemiosła artystycznego, porcelany oraz numizmatów. Wystawa ta stanowi doskonałe uzupełnienie wizyty w słynnej gotyckiej twierdzy na jeziorze Galwe Zamek w Trokach.

Zamek górny na wyspie w Trokach

W drugiej połowie XIV wieku, na jednej z większych wysp jeziora Galwe rozpoczęła się budowa zamku na Wyspie. W pierwszym etapie budowy zamek miał charakter przejściowy, składając się z pałacu książęcego w kształcie litery „U” i dziedzińca. Budowę zamku rozpoczął Kiejstut, a ukończył jego syn Witold w pierwszej połowie XV wieku. Zamek został wzniesiony jako twierdza obronna i nigdy nie został zdobyty.

W drugim etapie budowy pomiędzy budynkami pałacowymi wzniesiono sześciokondygnacyjny donżon o wymiarach 9,2 × 9,6 m (o wysokości 33 metrów), a wzdłuż krawędzi wyspy – mur obronny z przyporami. Architektura zamku utrzymana jest w stylu gotyckim, choć niektóre elementy miały również cechy romańskie. Wszystkie pomieszczenia były sklepione kolebkowo, a krawędzie otworów okiennych zdobiono profilowaną cegłą. Na drugim piętrze prawego skrzydła pałacu znajdowała się reprezentacyjna sala, a okna zdobiły witraże. 

O architekturze zamku na wyspie, po raz pierwszy wspomniał flamandzki podróżnik Gilbert de Lanois, wskazując, że „drugi zamek stoi pośrodku innego jeziora, w odległości strzału armatniego od starego. Jest całkowicie nowy, zbudowany z cegły według wzoru francuskiego”. W ostatnim etapie budowy zamku wybudowano fosę oddzielającą pałac książęcy od fortu, otoczono go murem obronnym z wieżami i kazamatami.