Małostrańska Wieża Mostowa w Pradze

Małostrańska Wieża Mostowa to w rzeczywistości dwie odmienne pod względem architektonicznym budowle, które stanowią zachodnią bramę na Most Karola. Wyższa, młodsza wieża została zbudowana w stylu późnogotyckim po 1464 roku na zlecenie króla Jerzego z Podiebradów, w miejscu starszej, romańskiej konstrukcji. Jej projekt wzorowany był na stojącej po przeciwnej stronie mostu Wieży Mostu Staromiejskiego. Niższa, starsza wieża, znana jako Wieża Judyty, pochodzi z XII wieku i jest pozostałością po zniszczonym przez powódź moście o tej samej nazwie. Dwie wieże łączy wspólna brama, przez którą wjeżdża się na ulicę Mostecką w Malá Stranie.

Wieże w przeszłości pełniły różne funkcje, od obronnych, przez strażnice przeciwpożarowe, aż po magazyny. Wewnątrz wyższej wieży można podziwiać ciekawe wystawy i poznać historię mostu. Ze szczytu wieży rozciąga się zachwycający widok na most Karola, rzekę Wełtawę i historyczne centrum Pragi. Niewielka, starsza wieża miała w przeszłości służyć nawet jako więzienie. Wieże zostały odrestaurowane pod koniec XIX wieku przez architekta Josefa Mockera.

Mur Głodowy w Pradze

Mur Głodowy na praskim wzgórzu Petřín rozciąga się wzdłuż całego wzgórza Petřín od Újezdu w kierunku klasztoru na Strahowie aż po Hradczany. Mur został wzniesiony w latach 1360-1362 przez króla czeskiego i cesarza Karola IV. Mur został wzniesiony z margla, który na wzgórzu Petřín był wydobywany w kamieniołomach. Głównym celem muru była obrona praskiej Małej Strany, obecnej Małej Strany, i oczywiście przede wszystkim obrona królewskiej rezydencji, Zamku Praskiego. Pierwotnie miał ponad cztery metry wysokości. Mury, grube na prawie dwa metry, zostały następnie wzmocnione ośmioma basztami, które służyły między innymi jako punkty obserwacyjne. Następnie mur został wyposażony w blanki i galerię. Znajdowała się ona po wewnętrznej stronie fortyfikacji, ułatwiając poruszanie się podczas patrolowania muru. Oczywiście istniały również otwory strzelnicze. Pierwotnie mur był wyposażony w wysunięte wieże bastionowe, w których stacjonowała stała załoga strzelecka. Z biegiem czasu mur ulegał licznym modyfikacjom. Polegały one głównie na wybijaniu nowych otworów lub tworzeniu bram, przez które można było wejść do części ufortyfikowanej. Niektóre z nich przetrwały do ​​wojny trzydziestoletniej. Pozostałości tych bram służą obecnie jako przejścia.

Mur Głodowy owiany jest kilkoma legendami, zwłaszcza tą związaną z jego nazwą. Pierwotnie mur nazywał się Zubatá. Nazwa ta przetrwała do 1361 roku, kiedy to w Pradze wybuchł głód. Według legendy, Karol IV zatrudnił praską biedotę do budowy murów, dla której praca przy fortyfikacjach stała się źródłem utrzymania, stąd nazwa Mur Głodowy. Niektóre legendy głoszą, że mur powstał wyłącznie po to, aby biedni ludzie mieli gdzie pracować, ale to nieprawda. 

Jedna z wież stanowi podstawę głównej kopuły dzisiejszego obserwatorium Štefánika. 

Brama Krakowska z ratuszem w Wieluniu

Brama Krakowska to jedyna zachowana do dziś brama miejska w Wieluniu. Zbudowana w XIV w. u wylotu traktu do Krakowa i w kierunku pobliskiej wsi Ruda, stąd druga nazwa - Brama Rudzka. W 2. poł. XV lub w XVI w. bramę nadbudowano o jedną kondygnację. W 1587 r. przy okazji modernizacji fortyfikacji przeprowadzono jej remont, a w 1591 r. przebudowę. W latach późniejszych niszczona podczas potopu szwedzkiego i wojny północnej, popadała w ruinę. Brama zbudowana została na planie kwadratu, nadbudowana dwiema ośmiobocznymi kondygnacjami. Od wschodu wzmocniona jest potężnymi skarpami.

Budowla szczęśliwie przetrwała do naszych czasów, gdyż na początku XIX w. rozebrano ratusz miejski, zaś nową budowlę postanowiono dobudować do Bramy Krakowskiej wykorzystując ją jako wieżę ratuszową. Zamiar ten zrealizowano w 1842 r. budując późnoklasycystyczny ratusz według projektu Henryka Marconiego i Piotra Wetzlicha. Jest to piętrowy budynek na rzucie prostokąta, ściany wieńczy charakterystyczny klasycystyczny gzyms z ząbkowaniem. Fasada pierwszego piętra zdobiona jest boniowaniem. Oznaczało to jednocześnie zamknięcie przejazdu przez bramę. Do wybuchu I wojny światowej w części pomieszczeń ratusza znajdowało się więzienie.

W okresie międzywojennym trębacze grali z wieży ratuszowej hejnał miejski, początkowo była nim Rota, później obok niej była grana pieśń religijna "Wszystkie nasze dzienne sprawy". 1 września 1939 r. ratusz był jednym z celów ataku niemieckiego lotnictwa, szczęśliwie zrzucona bomba przebiwszy dach nie eksplodowała. Podczas okupacji oprócz władz miasta miał tu swoją siedzibę posterunek niemieckiej żandarmerii, a w wyższych kondygnacjach wieży mieścił się areszt śledczy. 

Po wojnie ratusz stał się siedzibą Miejskiej Rady Narodowej. W latach 1956-62 powrócono do tradycji odgrywania Roty, od 1975 r. odgrywany jest nowy hejnał wieluński oparty na motywach melodii ludowej z ziemi wieluńskiej. W nocy z 18 na 19 marca 1965 r. runęła górna cześć wieży. Została ona zrekonstruowana od podstaw częściowo z kamienia wapiennego, częściowo z cegły. Dziś ratusz pełni wciąż swoją funkcję. Brama Krakowska znajduje się w herbie Wielunia, stanowiąc tym samym symbol miasta.

Brama Kaliska w Wieluniu

Brama Kaliska w Wieluniu zbudowana była u wylotu traktu do Kalisza, nazywana było również Dąbrowską, gdyż droga na Kalisz wiódł przez pobliską wieś Dąbrowa. Pierwsza brama była drewniana, w XV w. (być może po najeździe księcia oświęcimskiego Janusza w 1457 r.) zbudowano murowaną basztę, zaś samą bramę zastąpiono murowanym rękawem wjazdowym. Prawdopodobnie w XVI w. rękaw przedłużono, a jego wylot zapewne oflankowano dwie niewielkimi basztami. Całość stanowiła unikatowe rozwiązanie, z powodu umieszczenia wieży obok przejazdu. Przebudowę całości przeprowadzono po najeździe księcia Maksymiliana w 1588 r. Z czasem do kompleksu mieszczanie wieluńscy zaczęli dobudowywać kamieniczki, a brama, podobnie jak i reszta fortyfikacji straciła swoje znaczenie obronne. Brama wraz z wieżą została rozebrana na początku XIX wieku, w czasie zaborów. W 2001 r. odkopano fundamenty bramy oraz wieży, ponadto nadbudowano fundamenty wieży stawiając na nich krzyż.

Baszta Prochownia w Wieluniu

Ruiny baszty Prochownia w Wieluniu znajdują się w sąsiedztwie ratusza. Nazwa ta obejmuje cały kompleks zabudowań, z których jedynie cześć służyła przechowywaniu amunicji. Relikty tego założenia obejmują fragmenty murów, jeden na planie ćwierci koła i przylegający doń drugi, prostopadły do murów obronnych. W części okrągłej znajdowały się (zachowane zresztą do dziś) dwie kondygnacje strzelnic. Drugi oryginalny fragment muru zachował jedną strzelnicę szczelinową. Najstarszym zbudowanym tu obiektem (poza samym murem obronnym) był kamienny budynek na planie zbliżonym do kwadratu o boku ok. 12 m. i wysokości ponad 6 m. Budynek pełnił prawdopodobnie funkcję łaźni miejskiej (wybudowanej w 1571 r. przez Jakuba Proboszcza z Byczyny, jej budowę kończyli w 1593 r. Sobek Sebastian i Melcher z Brzegu). Wymieniana jest w obrębie zespołu Prochowni na planie z 1799 r. jako łaźnia parowa na sposób ruski. Wspomniani Sebastian i Melcher mieli w 1593 r. wznieść również basztę i inne zabudowania łączące łaźnię i basztę z murem obronnym i Bramą Krakowską. Pozostałą część kompleksu zajęły domu ubogich mieszczan wieluńskich.

Baszta Swawola w Wieluniu

Baszta Swawola znajduje się przy ul. Palestranckiej w Wieluniu. Jest to półokrągła baszta artyleryjska wzmacniająca północny odcinek murów obronnych. Zbudowana w XVI w., z kamienia wapiennego oraz polnego, oblicowana cegłą. Wkrótce potem (w 1587 r.) gruntownie przebudowana, wybito w jej murze otwory strzelnicze, a dach pomalowano czerwoną farbą. W 1593 r. pokryto ją dachówką z baszty Skarbczyk. Zachował się fragment baszty z niewielkim odcinkiem murów obronnych. Na górnej kondygnacji zachowały się dwie strzelnice kluczowe.

Baszta Męczarnia w Wieluniu

Znajduje się w pobliżu ratusza i Bramy Krakowskiej, przy ulicy Podwale w Wieluniu. Najstarsza z wieluńskich baszt, zbudowana z kamienia i cegły w XV w. wewnątrz północno-wschodniego narożnika murów, na planie kwadratu, w wyższych kondygnacjach ośmioboczna. Gdy miasto Wieluń otrzymało w 1518 r. od króla Zygmunta Starego przywilej sądzenia spraw kryminalnych, baszta ta stała się izbą tortur, od czego zresztą pochodzą jej dwie nazwy - Męczarnia bądź Katownia. Wraz z przylegającymi odcinkami murów uniknęła rozbiórki dzięki dostawieniu rozmaitych zabudowań przez ubogich mieszczan wieluńskich. Na odcinku między basztami Męczarnią i Prochownią zachował się najdłuższy, ponad 100-metrowy odcinek murów obronnych Wielunia.

Baszta Skarbczyk w Wieluniu

Baszta Skarbczyk jest zlokalizowana w pobliżu Muzeum Ziemi Wieluńskiej przy ulicy Narutowicza. Zbudowana na załamaniu murów obronnych w południowo-zachodniej części obwarowań w XVI w. półokrągła baszta artyleryjska, podobna do Swawoli. W latach 1613-15 została włączona do zabudowań nowopowstałego klasztoru ss. bernardynek (obecnie w budynku tym mieści się Muzeum Ziemi Wieluńskiej). Mieścił się tu skarbiec klasztorny, stąd nazwa Skarbczyk. Zburzona została po 1823 r.