Katedra św. Piotra i Pawła w Kownie

Bazylika archikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Kownie to największa świątynia katolicka na Litwie i jedyna gotycka bazylika w tym kraju. Obiekt wzniesiono z czerwonej cegły na początku XV wieku, a jego budowę ukończono w połowie XVII stulecia. 

Archikatedra znajduje się w samym sercu Starego Miasta, tuż przy Placu Ratuszowym. Jest uznawana za największy i najważniejszy gotycki obiekt architektoniczny na Litwie. Budowla łączy w sobie także elementy stylów renesansowego i barokowego, które dodano podczas późniejszych przebudów. 

Wnętrze świątyni zachwyca przepięknym ołtarzem głównym, bogato zdobionymi kaplicami oraz zabytkowymi nagrobkami. Jednym z najbardziej znanych elementów jest grobowiec litewskiego poety Maironisa, który spoczywa przy murach katedry. W 1921 roku papież Benedykt XV nadał świątyni prestiżowy tytuł bazyliki mniejszej. Obecnie obiekt pełni funkcję kościoła katedralnego dla archidiecezji kowieńskiej. 

W podziemiach katedry znajdują się krypty, w których pochowani są ważni biskupi oraz zasłużone dla Kościoła postacie. Ze względu na swoje wyjątkowe położenie i znaczenie historyczne, jest to jeden z najchętniej odwiedzanych zabytków podczas wizyt w Kownie.

Zakrzewo Kościelne - kościół św. Piotra i Pawła (droga mazowiecka - I.4.3)

Kościół pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Zakrzewie Kościelnym to wyjątkowy, zabytkowy obiekt sakralny położony w województwie mazowieckim. Parafia powstała prawdopodobnie już w XII wieku, co czyni ją jedną ze starszych w regionie, w diecezji płockiej. 

Obecny drewniany kościół został ufundowany przed 1619 rokiem przez Marcina Lasockiego. Świątynia należy do najcenniejszych zabytków sakralnej architektury drewnianej na Mazowszu. Konstrukcja budynku charakteryzuje się jedną nawą z węższym, orientowanym prezbiterium. 

Do bryły kościoła przylegają boczna zakrystia oraz dwie kruchty – przednia i boczna. Wnętrze skrywa cenny, barokowy ołtarz główny oraz zabytkowe organy. 

Obok kościoła wznosi się tradycyjna, drewniana dzwonnica wolnostojąca. Obiekt otacza kameralny cmentarz, który wraz ze świątynią tworzy malowniczy i zaciszny kompleks.

Franciszkański kościół Matki Boskiej Anielskiej w Wyszogrodzie (Droga mazowiecka - I.4.2)

Klasztor i kościół Matki Boskiej Anielskiej w Wyszogrodzie to zabytkowy kompleks położony przy ulicy Klasztornej 18, którego początki sięgają XV wieku. Został erygowany dekretem papieża Innocentego VII w 1406 roku na prośbę mazowieckiego księcia Janusza I. Wzniesiono go na malowniczej skarpie w pobliżu Wisły. 

Pierwotnie był to obiekt drewniany, lecz wkrótce rozpoczęto budowę murowanego gotyckiego prezbiterium. 

Obecny, barokowy wygląd świątynia zyskała po odbudowie w drugiej połowie XVII wieku. Pożar z 1661 roku zniszczył wcześniejszą zabudowę, zmuszając zakonników do uruchomienia własnej cegielni. We wnętrzu świątyni znajduje się między innymi cudowny wizerunek Matki Bożej oraz relikwie świętych. 

W latach 1804–1945 kościół należał do protestantów wyznania augsburskiego. Powodem było przeniesienie zakonników przez rząd pruski do Dobrzynia nad Wisłą. Obecnie opiekę nad tym miejscem sprawuje Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych.

Kościół św. Trójcy w Wyszogrodzie (Droga mazowiecka - I.4.1)

Kościół Świętej Trójcy to zabytkowa świątynia parafialna w Wyszogrodzie. Jest już czwartym z kolei kościołem w tym miejscu, a jej budowę rozpoczęto około 1774 roku. Obiekt wzniesiono na fundamentach poprzedniego kościoła, który doszczętnie spłonął w pożarze. Autorem projektu architektonicznego był gdański architekt Samuel Fischer. 

Budowla reprezentuje styl późnego baroku i jest uznawana za jeden z cenniejszych zabytków sakralnych na Mazowszu. Ze względu na lokalizację na wysokiej skarpie, kościół jest doskonale widoczny z doliny Wisły i stanowi charakterystyczny element panoramy miasta. 

Wnętrze kościoła skrywa zabytkowe wyposażenie oraz cenne polichromie ścienne pochodzące z początku XX wieku. Przez lata świątynia była kilkukrotnie odnawiana, między innymi po zniszczeniach wojennych i w wyniku prowadzonych prac konserwatorskich. Obiekt do dziś pełni funkcję głównego kościoła parafialnego dla wiernych z terenu Wyszogrodu.

Bazylika w Czerwińsku nad Wisłą (Droga mazowiecka - I.3.3)

Kościół Zwiastowania Najświętszej Marii Panny w Czerwińsku nad Wisłą to jeden z najcenniejszych i najlepiej zachowanych zabytków architektury romańskiej w Polsce. Świątynia została wzniesiona z ciosów kamiennych w pierwszej połowie XII wieku z inicjatywy biskupa płockiego, Aleksandra z Malonne. Pierwotnie kościół należał do kanoników regularnych laterańskich, a od 1923 roku kompleksem klasztornym opiekują się księża salezjanie.

Charakterystycznym elementem architektury zewnętrznej są dwie monumentalne wieże, które górują nad doliną Wisły.

W kruchcie świątyni znajduje się wspaniały, bogato rzeźbiony portal romański z około 1140 roku. Wnętrze skrywa największy zespół romańskich malowideł ściennych w Polsce, które pochodzą z XIII wieku i przedstawiają m.in. sceny z Księgi Rodzaju.

W ołtarzu głównym umieszczony jest cudowny obraz Matki Bożej Czerwińskiej z 1612 roku, przed którym modlili się polscy królowie. W lipcu 1410 roku przed słynną bitwą pod Grunwaldem w kościele tym o zwycięstwo modlił się król Władysław Jagiełło.

Mimo późniejszych przebudów w okresie gotyku i baroku, budowla wciąż zachowała swój oryginalny, surowy średniowieczny charakter.

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Zakroczymiu (Droga Mazowiecka - I.3.2)

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Zakroczymiu to jedna z najcenniejszych i najstarszych świątyń na Mazowszu. Świątynia została wzniesiona etapami w stylu gotyckim, a jej budowę rozpoczęto w pierwszej połowie XVI wieku. W swojej wielowiekowej historii kościół wielokrotnie ulegał zniszczeniom, z czego największym ciosem był pożar miasta w 1511 roku. Reprezentuje styl gotycko-renesansowy z widocznymi późniejszymi elementami przekształceń. 

Ciekawostką jest unikatowe użycie w fasadzie materiałów z odzysku, jako że w ściany wmurowano granitowe kule oraz koło młyńskie. Podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 roku, budowla została poważnie uszkodzona i spalona w wyniku działań wojennych. Odbudowa kościoła miała miejsce w latach 1945–1949 pod kierunkiem architekta Stefana Putowskiego.

Wnętrze świątyni jest pseudobazylikowe, trójnawowe i wspiera się na solidnych murach zewnętrznych wzmocnionych skarpami. 

W prezbiterium znajduje się okazały ołtarz główny, a także zabytkowe tablice nagrobne z okresu renesansu. Szczególnie cennym elementem wystroju jest XVII-wieczne epitafium rodziny Chądzyńskich oraz relikwie świętego Stanisława Kostki. 

Cały zespół kościelny tworzy wraz z dzwonnicą, plebanią i bramą (zbudowaną w 1926 roku) zabytkowy kompleks położony niedaleko dawnego rynku.

Kościół św. Wawrzyńca i klasztor kapucynów w Zakroczymiu (droga mazowiecka - I.3.1)

Barokowy kompleks został wybudowany w latach 1757–1765 z inicjatywy starosty zakroczymskiego Józefa Młockiego. Drewniany kościółek w tym miejscu stał już w XV wieku, jeszcze poza murami ówczesnego miasta. W 1757 roku świątynię wraz z terenem przekazano sprowadzonym do miasta zakonnikom z zakonu kapucynów.

Wnętrze świątyni zachowało surowy, typowy dla tego zgromadzenia skromny charakter. W prezbiterium można podziwiać unikalne malowane kartusze z pierwszej połowy XVII wieku.

Świątynia ucierpiała podczas wojen napoleońskich oraz oblężenia twierdzy Modlin w czasie powstania listopadowego. W klasztornym refektarzu w 1831 roku, w trakcie powstania listopadowego, obradowały władze i powstańczy Sejm. Po powstaniu styczniowym, w 1892 roku, władze carskie skasowały klasztor, a kapucyni powrócili tam dopiero w 1932 roku. Obiekt został dotkliwie zniszczony podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 oraz w sierpniu 1944 roku.

Obecnie przy klasztorze funkcjonuje znany ośrodek trzeźwości.

Modlin - kościół św. Barbary (Droga mazowiecka - I.2.3)

W 1835 r. w Modlinie-Twierdzy została wybudowana cerkiew św. Jerzego na wzór cerkwi św. Aleksandra Newskiego z Cytadeli Warszawskiej, przemianowana w okresie międzywojennym na kościół garnizonowy pw. św. Barbary. W 1957 r. rozebrano go na polecenie władz komunistycznych. Po kościele pozostały w parafii jedynie dwa krzyże.

Parafia pw. św. Barbary, obejmująca osiedle Modlin-Twierdza w Nowym Dworze Mazowieckim, została erygowana przez biskupa płockiego Piotra Liberę 29 czerwca 2007 r.  W tymczasowej kaplicy pw. św. Barbary nabożeństwa odprawiano już od 11 listopada 1992 r., gdy przynależała ona terytorialnie do parafii św. Maksymiliana Kolbego w Nowym Dworze Mazowieckim. Na cele kaplicy zaadoptowano wówczas drewniany budynek wojskowy w stylu syberyjskim z 1903 r. 

Fragment cegły z dawnego, rozebranego kościoła garnizonowego, został wykorzystany jako kamień węgielny pod budowę nowej, murowanej świątyni.

Budowę kościoła rozpoczęto w 2017 r., staraniem ks. Janusza Nawrockiego i parafian, według projektu Tomasza Kulsa z Warszawy. Ma mieć on wygląd bazyliki romańskiej, z główną nawą i dwiema nawami bocznymi, na planie krzyża łacińskiego.