Pozostałości kościółka św. Mikołaja w Wiślicy

Pawilon archeologiczny zabezpiecza pozostałości kościółka św. Mikołaja w Wiślicy – jednej z najwcześniejszych świątyń z tzw. serii kupieckiej, ulokowanej bezpośrednio przy ważnym szlaku handlowym, biegnącym od Pragi aż na Ruś Kijowską. Fundamenty kościoła odkryte zostały w 1958 roku. Był małą, jednonawową budowlą o wymiarach nawy 4,65 x 3,3 metra, z półkolistą absydą o średnicy około 2 metrów zwróconą ku wschodowi. Świątynia została rozebrana pod koniec XIII wieku najprawdopodobniej z polecenia biskupa Jana Muskaty, a materiał wykorzystano do budowy dormitorium. Podczas prac archeologicznych przy reliktach kościoła św. Mikołaja w 1959 roku odsłonięty został obiekt zinterpretowany przez odkrywców jako hipotetyczna misa chrzcielna. Zdaniem badaczy miało to być materialne świadectwo przyjęcia chrztu ok. 880 roku w obrządku wschodnim. Współcześnie koncepcja baptysteryjnej funkcji „misy” została ponad wszelką wątpliwość odrzucona, bowiem obiekt datowany jest na schyłek XI wieku.

The archaeological pavilion protects the remains of the church of St. Nicholas in Wiślica – one of the earliest churches from the so-called merchant series, located directly on an important trade route running from Prague to Kievan Rus. The foundations of the church were discovered in 1958. It was a small, single-nave building with dimensions of the nave 4.65 x 3.3 meters, with a semicircular apse with a diameter of about 2 meters facing east. The church was dismantled at the end of the 13th century, most likely on the orders of Bishop Jan Muskata, and the material was used to build a dormitory. During archaeological work on the relics of the church of St. Nicholas in 1959, an object was uncovered that was interpreted by the discoverers as a hypothetical baptismal bowl. According to researchers, it was supposed to be a material evidence of baptism around 880 in the Eastern rite. Nowadays, the concept of a baptistery function of the "bowl" has been rejected beyond any doubt, as the object is dated to the end of the 11th century.

Der archäologische Pavillon schützt die Überreste der Kirche St. Nikolaus in Wiślica – eine der ältesten Kirchen aus der sog. Handelsstraße, direkt an einer wichtigen Handelsroute gelegen, die von Prag in die Kiewer Rus führte. Die Fundamente der Kirche wurden 1958 entdeckt. Es handelte sich um einen kleinen einschiffigen Bau mit den Maßen 4,65 x 3,3 Meter, der über eine nach Osten ausgerichtete, halbrunde Apsis mit etwa 2 Metern Durchmesser verfügte. Der Tempel wurde Ende des 13. Jahrhunderts, höchstwahrscheinlich auf Befehl des Bischofs Jan Muskata, abgerissen und das Material zum Bau eines Schlafsaals verwendet. Bei archäologischen Arbeiten an den Reliquien der Kirche St. Im Jahr 1959 wurde in der St.-Nikolaus-Kirche ein Objekt freigelegt, das von den Entdeckern als hypothetisches Taufbecken interpretiert wurde. Dabei handelte es sich nach Ansicht der Forscher um einen materiellen Beweis für eine Taufe um das Jahr 880 im östlichen Ritus. Eine Tauffunktion der „Schale“ kann heute zweifelsfrei abgelehnt werden, da das Objekt auf das Ende des 11. Jahrhunderts datiert wird.

Dom Długosza w Wiślicy

Jan Długosz to znany polski duchowny, wybitny kronikarz i wychowawca synów królewskich, króla Kazimierza Jagiellończyka. Związany był także z Wiślicą: do jego obowiązków należała opieka nad tutejszą kolegiatą. W 1460 r. ufundował okazałą, ceglaną kamienicę dla 12 kanoników i 12 wikariuszy. To zbudowana na planie wydłużonego prostokąta gotycka kamienica. 

Jan Długosz is a famous Polish clergyman, an outstanding chronicler and tutor of the royal sons, King Casimir IV Jagiellon. He was associated with Wiślica: his duties included taking care of the local collegiate church. In 1460, he founded an impressive brick tenement house for 12 canons and 12 vicars. It is a Gothic tenement house built on the plan of an elongated rectangle.

Jan Długosz ist ein berühmter polnischer Priester, herausragender Chronist und Erzieher der königlichen Söhne von König Kasimir IV. der Jagiellonen. Er war mit Wiślica verbunden: Zu seinen Aufgaben gehörte die Betreuung der dortigen Stiftskirche. Im Jahr 1460 stiftete er ein eindrucksvolles Mietshaus aus Backstein für 12 Kanoniker und 12 Pfarrer. Es handelt sich um ein gotisches Mietshaus auf einem langgestreckten rechteckigen Grundriss.

Płyta orantów w Wiślicy

Najważniejszy zabytek Wiślicy i jednocześnie jeden z najcenniejszych na świecie przykładów sztuki romańskiej to płyta orantów, znajdująca się w podziemiach bazyliki mniejszej, gdzie zachowały się relikty dwóch świątyń romańskich (obecnie Muzeum Archeologiczne). Pierwsza, starsza świątynia romańska z kryptą ufundowana została przez księcia Henryka Sandomierskiego w połowie XII wieku. Świątynia została rozebrana w pierwszej połowie XIII wieku. Najbardziej prawdopodobną przyczyną było powolne osiadanie w grząskim terenie. 

Powierzchnię środkowej nawy krypty zajmowała rytowana jastrychowa posadzka z przedstawieniami figuralnymi, tzw. płyta orantów (1175–1177). Przedstawione na niej modlące się postaci to najpewniej fundatorzy ze swoimi rodzinami: Kazimierz Sprawiedliwy wraz z żoną Heleną Znojemską oraz synami – Bolesławem i Kazimierzem, Henryk Sandomierski oraz niezidentyfikowana osoba duchowna (być może pierwszy prepozyt kościoła, biskup krakowski Gedko albo nawet Wincenty Kadłubek). 

Przez całą długość krawędzi wschodniej pola wschodniego biegnie inskrypcja w gipsie: HI CONCULCARI QUERUNT UT IN ASTRA LEVARI: POSSINT ET PARITER VE […] (Ci pragną być podeptani, aby mogli być wzniesieni do gwiazd i zarówno […]).

Plate of orants

The most important monument in Wiślica and at the same time one of the most valuable examples of Romanesque art in the world is the orant slab, located in the basement of the minor basilica, where the relics of two Romanesque temples have been preserved (currently the Archaeological Museum). The first, older Romanesque temple with a crypt was founded by Prince Henryk Sandomierski in the mid-12th century. The temple was demolished in the first half of the 13th century. The most likely cause was slow subsidence in the muddy terrain. 

The area of the central nave of the crypt was occupied by an engraved screed floor with figural representations, the so-called orant plate (1175–1177). The praying figures depicted on it are most likely the founders and their families: Casimir the Just with his wife Helena Znojemska and sons - Bolesław and Kazimierz, Henryk Sandomierski and an unidentified clergyman (perhaps the first provost of the church, Bishop Gedko of Krakow or even Wincenty Kadłubek). An inscription in plaster runs along the entire length of the eastern edge of the eastern field: HI CONCULCARI QUERUNT UT IN ASTRA LEVARI: POSSINT ET PARITER VE [...] (Those desire to be trampled on so that they may be raised to the stars and both [...]).

Platte mit Oranten

Das bedeutendste Denkmal in Wiślica und gleichzeitig eines der wertvollsten Beispiele romanischer Kunst weltweit ist die Orant-Platte im Untergeschoss der Basilika Minor, in der die Reliquien zweier romanischer Tempel (derzeit der Archäologisches Museum). Der erste, ältere romanische Tempel mit Krypta wurde Mitte des 12. Jahrhunderts von Fürst Henryk Sandomierski gegründet. Der Tempel wurde in der ersten Hälfte des 13. Jahrhunderts abgerissen. Die wahrscheinlichste Ursache war ein langsames Absinken des schlammigen Geländes. 

Den Bereich des Mittelschiffs der Krypta nahm ein gravierter Estrichboden mit figürlichen Darstellungen ein, die sogenannten Orant-Teller (1175–1177). Bei den darauf abgebildeten betenden Figuren handelt es sich höchstwahrscheinlich um die Gründer und ihre Familien: Kasimir der Gerechte mit seiner Frau Helena Znojemska und seinen Söhnen – Bolesław und Kazimierz, Henryk Sandomierski und einem unbekannten Geistlichen (vielleicht der erste Propst der Kirche, Bischof Gedko von Krakau oder … sogar Wincenty Kadłubek). Über die gesamte Länge des östlichen Randes des östlichen Feldes verläuft eine Gipsinschrift: HI CONCULCARI QUERUNT UT IN ASTRA LEVARI: POSSINT ET PARITER VE [...] (Diejenigen wollen mit Füßen getreten werden, damit sie zum Himmel erhoben werden.) Sterne und beides [...]).

Kolegiata w Wiślicy

Bazylika kolegiacka Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Wiślicy z 1350, została ufundowana przez króla Kazimierza Wielkiego, prawdopodobnie jako pokuta za zabójstwo kanonika Marcina Baryczki (tzw. kościół ekspiacyjny). 

Wnętrze świątyni zdobią gotyckie sklepienia: krzyżowo-żebrowe i ostrołukowe, oparte na trzech filarach na środku bazyliki. Jest to najstarszy i największy kościół dwunawowy w Polsce. 

Kościół został częściowo zniszczony w czasie I wojny światowej przez Austriaków. Odbudowany został w latach 1919–1926 według projektu Adolfa Szyszko-Bohusza. 

W prezbiterium widoczne są fragmenty fresków rusko-bizantyjskich z lat 1397–1400 fundacji Władysława Jagiełły. 

W głównym ołtarzu umieszczono figurę Matki Boskiej (tzw. Madonna Łokietkowa) z około 1300.

Collegiate Church in Wiślica

The Collegiate Basilica of the Nativity of the Blessed Virgin Mary in Wiślica from 1350 was founded by King Casimir the Great, probably as penance for the murder of canon Marcin Baryczka (the so-called expiatory church). The interior of the temple is decorated with Gothic vaults: ribbed and pointed, based on three pillars in the center of the basilica. It is the oldest and largest two-nave church in Poland. The church was partially destroyed during World War I by the Austrians. It was rebuilt in the years 1919–1926 according to the design of Adolf Szyszko-Bohusz. Fragments of Ruthenian-Byzantine frescoes from 1397–1400 founded by Władysław Jagiełło are visible in the presbytery. In the main altar there is a statue of the Virgin Mary (the so-called Madonna of the Łokietek) from around 1300.

Stiftskirche in Wiślica

Die Stiftsbasilika Mariä Geburt in Wiślica aus dem Jahr 1350 wurde von König Kasimir dem Großen wahrscheinlich als Buße für die Ermordung des Domherrn Marcin Baryczka (die sogenannte Sühnekirche) gegründet. Das Innere des Tempels ist mit gotischen Gewölben geschmückt: gerippt und spitz, die auf drei Säulen in der Mitte der Basilika basieren. Es ist die älteste und größte zweischiffige Kirche in Polen. Die Kirche wurde im Ersten Weltkrieg von den Österreichern teilweise zerstört. Es wurde in den Jahren 1919–1926 nach dem Entwurf von Adolf Szyszko-Bohusz umgebaut. Im Presbyterium sind Fragmente ruthenisch-byzantinischer Fresken aus den Jahren 1397–1400 zu sehen, die von Władysław Jagiełło gegründet wurden. Im Hauptaltar befindet sich eine Marienstatue (die sogenannte Ellenbogenmadonna) aus der Zeit um 1300.

zdjęcia: Dariusz Zielonka