Strajk bohaterskich dzieci wrzesińskich

Dawny gmach szkoły ludowej we Wrześni, obecnie muzeum

Września, miasto na terenie Wielkopolski, w XIX wieku i do końca I wojny światowej znajdowało się pod zaborem pruskim. Na przełomie XIX i XX wieku w zaborze pruskim zaostrzał się kurs antypolski. Głównym narzędziem służącym do germanizacji społeczeństwa miała być szkoła. Lekcje religii były ostatnimi, na których posługiwano się językiem polskim. 

eksponaty z muzeum we Wrześni

W latach 1901 - 1902 dzieci - uczniowie miejscowej Katolickiej Szkoły Ludowej - stanęli w obronie języka polskiego, dając wielkie świadectwo patriotyzmu. Przeprowadzili strajk szkolny skierowany przeciw germanizacji szkół, głównie przeciw modlitwie i nauce religii w języku niemieckim. Protest rozpoczął się na przełomie marca i kwietnia 1901 r. wraz przekazaniem informacji o wprowadzeniu z nowym rokiem szkolnym nakazu nauczania religii i śpiewu kościelnego w języku niemieckim. 

„My z Tobą Boże rozmawiać chcemy,

lecz «Vater unser» nie rozumiemy,

i nikt nie zmusi nas Ciebie tak zwać,

boś Ty nie Vater, lecz Ojciec nasz”.

– anonimowy wiersz napisany przez dzieci wrzesińskie.

Ławeczka we Wrześni

Symbolem protestu dzieci z Wrześni stała się postawa Bronisławy Śmidowiczówny, która niemiecki katechizm zwróciła nauczycielowi trzymając podręcznik przez fartuszek. Do strajku dołączyli uczniowie najstarszej klasy, którzy odmawiali wykonywania poleceń wydawanych w języku niemieckim. Nauczyciele przystąpili do wymierzania surowych kar, przede wszystkim chłosty. Dzieci przez cały czas bezwzględnie trwały w oporze i na pytania zadawane po niemiecku odpowiadały konsekwentnie w języku polskim. 

Do największego nasilenia strajkowego doszło 20 maja 1901 roku, kiedy niemiecki nauczyciel Schölzchen wymierzył karę chłosty 14 dzieciom za odmowę odpowiadania w języku niemieckim na lekcji religii. 

tablica na dawnym budynku szkolnym we Wrześni

Gdy poranione i zapłakane dzieci opuszczały szkołę, przed budynkiem zgromadził się tłum składający się z rodziców, rodzin i polskich mieszkańców Wrześni. Manifestanci wykrzykiwali obelgi pod adresem nauczycieli, doszło również do pojedynczych rękoczynów. 

Rodziców, którzy najaktywniej uczestniczyli w demonstracji postawiono przed sądem. Proces odbył się w Gnieźnie w połowie listopada 1901 r. Na ławie oskarżonych znalazło się 26 osób, z których 20 ukarano więzieniem (od 2 miesięcy aresztu do 2,5 roku więzienia) i grzywnami. 

Tablica na fasadzie dawnego budynku szkolnego we Wrześni

Strajk stopniowo wygasał wraz z decyzją urzędników niemieckich o stopniowej liberalizacji polityki karania uczniów. Jedną z ostatnich uczennic, które strajkowały była młodsza siostra Bronisławy Śmidowiczówny, Stefania, która zakończyła opór po Wielkanocy 1904 r. 

Brutalne prześladowania dzieci polskich we Wrześni przez pruski rząd spowodowały jednak odwrotny skutek. Polski opór przeciwko germanizacji jeszcze się wzmocnił, a Polacy we wszystkich zaborach zjednoczyli się. W obronie strajkujących uczniów stanęły znane wówczas osobistości, w tym Henryk Sienkiewicz oraz Maria Konopnicka, publikując wiersz „O Wrześni”.

Września, a town in Greater Poland, was under Prussian rule in the 19th century and until the end of World War I. At the turn of the 20th century, the anti-Polish course was tightening in the Prussian partition. The main tool for the Germanisation of society was to be the school. Religion lessons were the last ones in which Polish was used. 

In the years 1901 - 1902, children - students of the local Catholic People's School - defended the Polish language, giving a great testimony of patriotism. They carried out a school strike against the Germanization of schools, mainly against prayer and religious education in German. The protest began at the turn of March and April 1901 with the provision of information about the introduction of an obligation to teach religion and church singing in German in the new school year.

"We want to talk to You, God,

but "Vater unser" we don't understand,

and no one will force us to call you that,

for you are not Vater, but our Father.”

– an anonymous poem written by children from Września.

The symbol of the protest of the children from Września was the attitude of Bronisława Śmidowiczówna, who returned the German catechism to the teacher while holding a textbook through her apron. Students from the oldest grades joined the strike and refused to follow orders given in German. Teachers began to impose harsh punishments, especially flogging. The children were absolutely resistant all the time and consistently answered questions asked in German in Polish. The greatest intensity of the strike occurred on May 20, 1901, when a German teacher, Schölzchen, flogging 14 children for refusing to answer questions in German during a religion lesson. When injured and crying children were leaving the school, a crowd of parents, families and Polish residents of Września gathered in front of the building. The demonstrators shouted insults at teachers, and there were also isolated blows. The parents who participated most actively in the demonstration were brought to court. The trial took place in Gniezno in mid-November 1901. There were 26 defendants, 20 of whom were sentenced to prison (from 2 months of detention to 2.5 years in prison) and fines. The strike gradually ended with the decision of German officials to gradually liberalize the policy of punishing students. One of the last students to go on strike was Bronisława Śmidowiczówna's younger sister, Stefania, who ended the resistance after Easter 1904. However, the brutal persecution of Polish children in Września by the Prussian government had the opposite effect. Polish resistance to Germanization became even stronger, and Poles in all partitions united. Famous personalities of the time, including Henryk Sienkiewicz and Maria Konopnicka, defended the striking students by publishing the poem "O Września".

Września, eine Stadt in Großpolen, stand im 19. Jahrhundert und bis zum Ende des Ersten Weltkriegs unter preußischer Herrschaft. An der Wende zum 20. Jahrhundert verschärfte sich der antipolnische Kurs in der preußischen Teilung. Das Hauptinstrument für die Germanisierung der Gesellschaft sollte die Schule sein. Der Religionsunterricht war der letzte, in dem Polnisch verwendet wurde. 

In den Jahren 1901 – 1902 verteidigten Kinder – Schüler der örtlichen Katholischen Volksschule – die polnische Sprache und legten damit ein großes Zeugnis des Patriotismus ab. Sie führten einen Schulstreik gegen die Germanisierung der Schulen durch, vor allem gegen Gebet und Religionsunterricht auf Deutsch. Der Protest begann Anfang März/April 1901 mit der Information über die Einführung einer Unterrichtspflicht für Religion und Kirchengesang in deutscher Sprache im neuen Schuljahr.

„Wir wollen mit Dir sprechen, Gott,

aber „Vater unser“ verstehen wir nicht,

Und niemand wird uns zwingen, dich so zu nennen,

denn du bist nicht Vater, sondern unser Ojciec (polnisch: Vater).“

– ein anonymes Gedicht von Kindern aus Września.

Das Symbol des Protests der Kinder aus Września war die Haltung von Bronisława Śmidowiczówna, die der Lehrerin den deutschen Katechismus zurückgab, während sie ein Lehrbuch durch ihre Schürze hielt. Schüler der ältesten Jahrgangsstufen schlossen sich dem Streik an und weigerten sich, den auf Deutsch erteilten Befehlen Folge zu leisten. Die Lehrer begannen, harte Strafen zu verhängen, insbesondere Auspeitschung. Die Kinder waren die ganze Zeit über absolut resistent und beantworteten auf Deutsch gestellte Fragen konsequent auf Polnisch. Die größte Intensität des Streiks ereignete sich am 20. Mai 1901, als der Deutschlehrer Schölzchen 14 Kinder auspeitschte, weil sie sich weigerten, während eines Religionsunterrichts Fragen auf Deutsch zu beantworten. Als verletzte und weinende Kinder die Schule verließen, versammelte sich eine Schar von Eltern, Familien und polnischen Einwohnern von Września vor dem Gebäude. Die Demonstranten schrien Beleidigungen gegen Lehrer, vereinzelt kam es auch zu Schlägen. Die Eltern, die sich am aktivsten an der Demonstration beteiligten, wurden vor Gericht gestellt. Der Prozess fand Mitte November 1901 in Gniezno statt. Es gab 26 Angeklagte, von denen 20 zu Gefängnis (von 2 Monaten Haft bis 2,5 Jahren Gefängnis) und Geldstrafen verurteilt wurden. Der Streik endete nach und nach mit der Entscheidung deutscher Beamter, die Politik der Bestrafung von Studenten schrittweise zu liberalisieren. Eine der letzten Streikenden war Bronisława Śmidowiczównas jüngere Schwester Stefania, die den Widerstand nach Ostern 1904 beendete. Die brutale Verfolgung polnischer Kinder in Września durch die preußische Regierung hatte jedoch den gegenteiligen Effekt. Der polnische Widerstand gegen die Germanisierung wurde noch stärker und die Polen in allen Teilungen schlossen sich zusammen. Berühmte Persönlichkeiten der damaligen Zeit, darunter Henryk Sienkiewicz und Maria Konopnicka, verteidigten die streikenden Studenten, indem sie das Gedicht „O Września“ veröffentlichten.

Salonik mieszczański w muzeum we Wrześni

Salonik mieszczański z XIX w. i pocz. XX w. w Muzeum we Wrześni.

A bourgeois living room from the 19th century and the beginning of the 19th century. 20th century in the Museum in Września.

Ein bürgerliches Wohnzimmer aus dem 19. und Anfang des 19. Jahrhunderts. 20. Jahrhundert im Museum in Września.

Biskupin. Osada obronna na półwyspie (I)

Najbardziej rozpoznawalną częścią rezerwatu archeologicznego w Biskupinie jest rekonstrukcja osady obronnej z przełomu epok brązu i żelaza, łączona z archeologiczną kulturą łużycką. Jesienią 1933 r. miejscowy nauczyciel, Walenty Szwajcer, odkrył wystające z wody pale, o czym poinformował prof. Józefa Kostrzewskiego, jednego z najwybitniejszych polskich archeologów. 

Znalezisko miało wyjątkowy charakter, bowiem zawierało drewniane konstrukcje wielkiej osady obronnej sprzed tysięcy lat. Badania drewna konstrukcyjnego ujawniły, że zostało ono pozyskane w latach 747-722 p.n.e., przy czym ponad połowa pochodzi z sezonu zimowego 738/737 p.n.e. 

Były to czasy, kiedy w starożytnej Grecji i Italii kształtowały się pierwsze ośrodki miejskie, m.in. Sparta i Rzym. Trzeba jednak podkreślić, że na terenach dzisiejszej Polski po upadku osady obronnej nad Jeziorem Biskupińskim proces tworzenia zwartych ośrodków osadniczych nie był kontynuowany.

The most recognizable part of the archaeological reserve in Biskupin is the reconstruction of a defensive settlement from the turn of the Bronze and Iron Ages, associated with the archaeological Lusatian culture. In the fall of 1933, a local teacher, Walenty Szwajcer, discovered piles sticking out of the water, which was reported to prof. Józef Kostrzewski, one of the most outstanding Polish archaeologists. 

The find was unique because it contained wooden structures of a large defensive settlement dating back thousands of years. Examination of the structural timber revealed that it was harvested between 747 and 722 B.C., with over half dating from the winter season of 738/737 B.C. These were the times when the first urban centers were formed in ancient Greece and Italy, including: Sparta and Rome. It should be emphasized, however, that in the territory of today's Poland, after the fall of the defensive settlement on Lake Biskupin, the process of creating compact settlement centers was not continued.

Der bekannteste Teil des archäologischen Reservats in Biskupin ist die Rekonstruktion einer Verteidigungssiedlung aus der Wende der Bronze- und Eisenzeit, die mit der archäologischen Lausitzer Kultur verbunden ist. Im Herbst 1933 entdeckte ein örtlicher Lehrer, Walenty Szwajcer, Pfähle, die aus dem Wasser ragten, was Prof. Dr. Józef Kostrzewski, einer der herausragendsten polnischen Archäologen. 

Der Fund war einzigartig, da er Holzstrukturen einer großen Verteidigungssiedlung enthielt, die Jahrtausende alt war. Die Untersuchung des Bauholzes ergab, dass es zwischen 747 und 722 v. Chr. geerntet wurde, wobei mehr als die Hälfte aus der Wintersaison 738/737 v. Chr. stammte. Zu dieser Zeit entstanden im antiken Griechenland und Italien die ersten städtischen Zentren, darunter: Sparta und Rom. Es ist jedoch hervorzuheben, dass auf dem Gebiet des heutigen Polen nach dem Fall der Verteidigungssiedlung am Biskupin-See der Prozess der Schaffung kompakter Siedlungszentren nicht fortgesetzt wurde.

Izba szkolna w Muzeum we Wrześni

Placówka muzealna we Wrześni mieści się budynku dawnej Katolickiej Szkoły Ludowej wybudowanym w 1790 r., powiększonym w 1838 r. w którym odbył się strajk szkolny w 1901 - 1902 r. 

Myśl o powstaniu muzeum zrodziła się już w okresie międzywojennym. Podczas II wojny światowej zebrane zbiory uległy zniszczeniu. W 1961 r. uruchomiono izbę muzealną, którą w 1966 r. przekształcono się w muzeum regionalne. 

Jedna z sal to izba szkolna z oryginalnym wyposażeniem z przełomu XIX/XX w., nawiązująca do protestu szkolnego dzieci z Wrześni.

The museum in Września is located in the building of the former Catholic Folk School, built in 1790, enlarged in 1838, where the school strike took place in 1901-1902. The idea of ​​establishing a museum arose in the interwar period. During World War II, the collected collections were destroyed. In 1961, a museum chamber was opened, which in 1966 was transformed into a regional museum. One of the rooms is a school room with original equipment from the turn of the 19th and 20th centuries, referring to the school protest of children from Września.

Das Museum in Września befindet sich im Gebäude der ehemaligen katholischen Volksschule, die 1790 erbaut und 1838 erweitert wurde und in der 1901–1902 der Schulstreik stattfand. Die Idee zur Gründung eines Museums entstand in der Zwischenkriegszeit. Im Zweiten Weltkrieg wurden die gesammelten Sammlungen zerstört. 1961 wurde eine Museumskammer eröffnet, die 1966 in ein Regionalmuseum umgewandelt wurde. Einer der Räume ist ein Schulraum mit Originalausstattung aus der Wende vom 19. zum 20. Jahrhundert, die auf den Schulprotest der Kinder aus Września verweist.

Osada pierwszych rolników w Biskupinie (II)

W miejscu, gdzie około 6 tysięcy lat temu istniała osada pierwszych rolników, zrealizowano jej częściową rekonstrukcję w postaci „długiego domu”. Domy pierwszych rolników w okolicy dzisiejszego Biskupina miały kilkadziesiąt metrów długości, głęboki przedsionek i zbudowane były na planie wydłużonego trapezu, gdzie ściany tworzyły wkopane w ziemię blisko siebie drewniane słupy.

Rozmiary tych obiektów wskazują, że w jednym „długim domu” mogło mieszkać kilka spokrewnionych ze sobą rodzin, najprawdopodobniej tworzących ród. Funkcjonalny podział wnętrza rekonstrukcji i jej wystrój obrazują warunki życia pierwszych społeczności rolniczych w tym rejonie.

W osadzie znajduje się źródełko wody, które najprawdopodobniej pełniło rolę kultową. Jej dopełnieniem są poletka z uprawami archaicznych gatunków roślin – ciecierzycy i soczewicy, czterech gatunków pszenicy (orkiszu, płaskurki, zbitokłosej i zwyczajnej), białego i czerwonego prosa, lnianki i lnu. Niektóre z nich były uprawiane już tu 6 tysięcy lat temu.

In the place where the first farmers' settlement existed about 6,000 years ago, it was partially reconstructed in the form of a "long house". The houses of the first farmers in the area of ​​today's Biskupin were several dozen meters long, had a deep vestibule and were built on an elongated trapezoidal plan, with the walls formed by wooden poles dug into the ground closely together. The size of these objects indicates that several related families, most likely forming a gens, could have lived in one "long house".

The functional division of the interior of the reconstruction and its decoration illustrate the living conditions of the first agricultural communities in this region.

There is a water spring in the settlement, which most likely served a cult role. It is complemented by plots with archaic plant species - chickpeas and lentils, four species of wheat (spelt, emmer, common wheat), white and red millet, camelina and flax. Some of them were cultivated here 6,000 years ago.

An der Stelle, an der vor etwa 6.000 Jahren die erste Bauernsiedlung existierte, wurde diese teilweise in Form eines „Langhauses“ rekonstruiert. Die Häuser der ersten Bauern im Gebiet des heutigen Biskupin waren mehrere Dutzend Meter lang, hatten eine tiefe Vorhalle und waren auf einem langgestreckten trapezförmigen Grundriss gebaut, wobei die Mauern aus dicht beieinander in den Boden gegrabenen Holzpfählen bestanden. Die Größe dieser Objekte weist darauf hin, dass mehrere verwandte Familien, die höchstwahrscheinlich eine Gens bildeten, in einem „Langhaus“ gelebt haben könnten.

Die funktionale Aufteilung des Innenraums der Rekonstruktion und ihre Dekoration veranschaulichen die Lebensbedingungen der ersten landwirtschaftlichen Gemeinden in dieser Region.

In der Siedlung gibt es eine Wasserquelle, die höchstwahrscheinlich eine Kultfunktion hatte. Ergänzt wird es durch Parzellen mit archaischen Pflanzenarten – Kichererbsen und Linsen, vier Weizenarten (Dinkel, Emmer, Weichweizen), weiße und rote Hirse, Leindotter und Flachs. Einige von ihnen wurden hier bereits vor 6.000 Jahren angebaut.

Obozowisko łowców i zbieraczy w Biskupinie (I)

Wykopaliska prowadzone na piaszczystej wydmie w pobliżu Jeziora Biskupińskiego pozwoliły na odkrycie śladów obozowiska sprzed około 10 tysięcy lat. Obecnie jego swobodna wizualizacja znajduje się nad niewielkim stawem, w pobliżu „Osady pierwszych rolników”. Jako jedyna nie została zrealizowana w sąsiedztwie śladów osadnictwa, które odwzorowuje. Jej celem jest zobrazowanie typu osiedli społeczności zbieracko-łowieckich. 

„Obozowisko łowców i zbieraczy” tworzą kryte trzciną szałasy oraz zewnętrzne palenisko. W sąsiadującym stawie obecna jest wykonana z jednego pnia łódź-dłubanka, która wskazuje na dużą rolę rybołówstwa wśród społeczności zbieracko-łowieckich, zamieszkujących tereny blisko wód.

Excavations carried out on a sand dune near Biskupinskie Lake have uncovered traces of an encampment from around 10,000 years ago. At present, a free visualisation of it can be found at a small pond near the ‘Settlement of the First Farmers’. It is the only one not realised in the vicinity of the settlement traces it reproduces. Its purpose is to illustrate the settlement type of the hunter-gatherer communities. 

‘A hunter-gatherer camp’ is made up of reed-covered huts and an outdoor hearth. In the neighbouring pond, a single-trunked log boat is present, indicating the important role of fishing among gatherer-hunter communities living close to the water.

Bei Ausgrabungen auf einer Sanddüne in der Nähe des Biskupinski-Sees wurden Spuren eines Lagers aus der Zeit vor etwa 10.000 Jahren entdeckt. Eine freie Visualisierung davon befindet sich derzeit an einem kleinen Teich in der Nähe der „Siedlung der ersten Bauern“. Sie ist die einzige, die nicht in der Nähe der Siedlungsspuren, die sie nachbildet, realisiert wurde. Sie soll den Siedlungstyp der Jäger- und Sammlergemeinschaften veranschaulichen. 

Ein „Jäger- und Sammlerlager“ besteht aus schilfgedeckten Hütten und einer Feuerstelle im Freien. Im benachbarten Teich ist ein einstämmiges Holzboot zu sehen, das auf die wichtige Rolle des Fischfangs bei den in Wassernähe lebenden Jäger-Sammler-Gemeinschaften hinweist.