Ponary. Upamiętnienie ludności żydowskiej.

Pomnik upamiętniający Żydów pomordowanych w Ponarach został odsłonięty 20 czerwca 1991 r. w ramach obchodów 50 rocznicy wybuchu wojny między Niemcami i Związkiem Radzieckim oraz początku Holokaustu. Pomnik stworzony ku czci Żydów przez architekta Jaunutisa Makariūnasa przypomina kształtem dawny pomnik, zburzony przez Sowietów w okresie 1949–1952, podczas prowadzonej stalinowskiej kampanii antysemickiej. W części fasadowej granitowego pomnika wyryto napis w językach hebrajskim i jidysz. Po drugiej stronie pomnika znajduje się napis w językach litewskim, angielskim i rosyjskim: „WIECZNA PAMIĘĆ 70 TYSIĄCOM ŻYDÓW Z WILNA I OKOLIC, ZAMORDOWANYM I SPALONYM TUTAJ W PONARACH PRZEZ NAZISTOWSKICH OPRAWCÓW I ICH POMOCNIKÓW”.

Masowe mordy w Ponarach wykonywał tak zwany Wileński Oddział Specjalny SD, podlegający niemieckiej bezpiece. Po raz pierwszy w dokumentach odnotowano go 15 lipca 1941 r. Na początku ten oddział litewskiej policji pomocniczej liczył około 100 członków, noszących odzież cywilną i białe opaski. Jesienią 1941 r., po dużych akcjach egzekucyjnych, liczba członków oddziału została zmniejszona do 40. W 1942 r. wydano im mundury SD. Pierwszymi organizatorami jednostki byli chorąży Petras Jakubka oraz porucznik Mečys Butkus. Od 23 lipca 1941 r. kierownictwo oddziału objął porucznik Juozas Šidlauskas, a po nim porucznik Balys Norvaiša, chociaż faktycznie szefem oddziału był podoficer SS Martin Weiss.

W Ponarach zamordowano 50 000–70 000 osób, wśród nich najwięcej Żydów z Wilna i Wileńszczyzny. Z istniejącej przed wojną wileńskiej społeczności żydowskiej liczącej 54 000–57 000 osób, ocalało około 6000 osób.

Latem i jesienią 1941 r. ludzie z ulic Wilna i getta albo więzienia na Łukiszkach byli pędzeni do Ponar głównie na piechotę, jak również więzieni ciężarówkami. Na terenie miejsca masowych mordów kazano im usiąść na ziemi, następnie w niewielkich grupach odprowadzano do dołów i rozstrzeliwano. Część ofiar była wpędzana do dołów. Największe akcje zagłady Żydów przeprowadzono we wrześniu–listopadzie 1941 r., podczas nich rozstrzelano 33 000 wileńskich Żydów.

W latach 1942–1943 ludzi mordowano w Ponarach głównie w mniejszych grupkach, za wyjątkiem zagłady więźniów getta Litwy Wschodniej 5 kwietnia 1943 r., przywiezionych do Ponar pociągami. Część tych ludzi zastrzelono na terenie kolejowym albo w miejscowości Ponary podczas próby ucieczki, innych odprowadzono do dołów i tam rozstrzelano. Ostatniego mordu Żydów dokonano w Ponarach 3 lipca 1944 r.

Ponary. Pomnik ku czci żołnierzy Litewskiego Oddziału Lokalnego

Pomnik w Ponarach upamiętnia 86 litewskich żołnierzy-ochotników rozstrzelanych przez niemieckie oddziały SS w maju 1944 roku. Monument powstał w 2004 roku z inicjatywy litewskiego Ministerstwa Obrony Narodowej oraz związku weteranów tej jednostki.

W lutym 1944 roku generał Povilas Plechavičius rozpoczął formowanie Litewskiego Oddziału Lokalnego za zgodą niemieckich władz policyjnych i SS. Głównym zadaniem nowej formacji miała być walka z partyzantką sowiecką oraz polską na terenach Litwy Wschodniej. Choć planowano utworzenie 20 batalionów, ostatecznie udało się sformować 13 jednostek liczących po 750 żołnierzy. Litwini angażujący się w te oddziały liczyli na to, że staną się one fundamentem dla przyszłego, niepodległego wojska litewskiego. Wiosną 1944 roku siedem batalionów przeniesiono w rejon Litwy Wschodniej, gdzie silną pozycję posiadała polska Armia Krajowa. Litewskie bataliony były słabo wyszkolone, marnie uzbrojone oraz rozproszone na zbyt dużym obszarze, przez co poniosły dotkliwe porażki. 

W maju 1944 roku Niemcy nakazali generałowi Plechavičiusowi przekazanie dowództwa nad oddziałami strukturom SS Ostland. Planowano także zmianę nazwy formacji oraz wprowadzenie niemieckich mundurów policyjnych SS. Po odmowie wykonania tych rozkazów, generał Plechavičius oraz szef jego sztabu zostali natychmiast aresztowani przez Niemców. Konsekwencją oporu Litwinów było uwięzienie 52 oficerów w obozie Salaspils, wywiezienie kolejnych 106 wojskowych do obozu Stutthof, 983 wojskowych do niemieckiego obozu koncentracyjnego Oldenburg, a 3500 wywieziono do służby obrony przeciwlotniczej w Niemczech. Natomiast 86 litewskich żołnierzy rozstrzelano w Ponarach i Mariampolu.

Geograficzne centrum Europy na Litwie

Geograficzne centrum Europy według obliczeń francuskich naukowców z 1989 roku znajduje się na Litwie. Dokładny punkt zlokalizowano w pobliżu wsi Girija, około 26 kilometrów na północ od Wilna. W miejscu tym powstał specjalny rezerwat geomorfologiczny, który przyciąga turystów z całego świata. Centralny punkt wyznacza tam monumentalny biały granitowy filar zwieńczony koroną z gwiazd Unii Europejskiej. Na miejscu turyści mogą otrzymać oficjalny certyfikat potwierdzający odwiedzenie samego środka kontynentu. Choć kilka innych krajów również rości sobie prawa do tego tytułu, to litewskie centrum jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych.

Muzeum Diecezjalne im. Jana Pawła II w Drohiczynie

Muzeum Diecezjalne im. Jana Pawła II w Drohiczynie znajduje się na dolnej kondygnacji zabytkowego gmachu dawnego klasztoru franciszkańskiego. W placówce wydzielono 12 pomieszczeń wystawowych. Wśród licznych eksponatów znajduje się ponad 100 zabytkowych szat liturgicznych oraz około 300 naczyń cynowych. 

Choć brakuje tu dzieł powszechnie znanych artystów, kolekcja ta stanowi pod względem historycznym jeden z najbogatszych zbiorów w tej części kraju. Do unikalnych obiektów należą między innymi monstrancja obozowa, stuła z sowieckiego łagru oraz metryka chrztu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Prezentowane pamiątki i związane z nimi postacie pozwalają odwiedzającym odkryć niezwykle bogate dziedzictwo kultury duchowej Kościoła i Narodu.

Swastyka nad miastem - wystawa we Wrześni

Wystawa zatytułowana „Swastyka nad miastem” została otwarta w Muzeum Regionalnym im. Dzieci Wrzesińskich we Wrześni w celu upamiętnienia tragicznych wydarzeń z okresu II wojny światowej. Ekspozycja ta stanowiła bolesne przypomnienie o 70. rocznicy wkroczenia wojsk niemieckich na teren Wrześni i okolicznych miejscowości. Twórcy wystawy skupili się na szczegółowym ukazaniu realiów życia codziennego mieszkańców pod bezwzględną niemiecką okupacją.