Pomnik poświęcony Litwinom w Miejscu Pamięci w Ponarach wzniesiono w 1992 r. z inicjatywy ówczesnego kierownika Miejsca Pamięci Algisa Karosasa. Na pomniku ku czci pomordowanych Litwinów umieszczono tablicę pamiątkową odlaną z metalu z napisem: „LITWINOM / ZAMORDOWANYM / PRZEZ OKUPANTÓW / 1941”. W 1941 r. w Ponarach zamordowano komunistów albo pracowników administracji reżimu komunistycznego pochodzenia litewskiego (Liudas Adomauskas, Valerijonas Knyva, Andrius Bulota), jak również rodzinę obrońców litewskości w Małej Litwie Jagomastasów. Do momentu postawienia pomnika żołnierzom Litewskiego Oddziału Lokalnego w 2004 r., przy tym obelisku w maju co roku zbierali się weterani tej, uformowanej wiosną 1941 r. litewskiej jednostki wojskowej, powołanej do walki z sowieckim i polskimi partyzantami.
Kamień upamiętniający zamordowanie w Ponarach przez niemiecką policję bezpieczeństwa w dniach 21–23 sierpnia 1941 r. działacza społecznego Małej Litwy, bibliofila, kolportera książek, drukarza, wydawcy Enzysa Jagomastasa i jego rodziny. Na początku 1933 r., po dojściu Hitlera do władzy w Niemczech, rozpoczęła się dynamiczna nazyfikacja administracji państwowej oraz społeczeństwa. W niełasce nazistów znalazła się również znana z obrony praw Litwinów w Prusach Zachodnich rodzina Jagomastasów. W 1935 r. tłum wybił okna w domu Jagomastasów w Tylży, zamierzał zniszczyć znajdującą się nieopodal drukarnię „Lituania”. W 1940 r. na rozkaz tylżyckiego gestapo musiano przerwać wydawanie litewskiej gazety, a Jagomastasom nakazano się wyprowadzić. 30 października 1941 r. przybyli oni do okupowanego przez sowietów Wilna. Po zajęciu Litwy przez Niemców, 21 sierpnia 1941 r. Ona Jagomastaitė (1900–1941) z mężem Emilisem Vilmantasem-Mecklenburgiem zostali aresztowani i następnego dnia rozstrzelani w Ponarach. 23 sierpnia w Ponarach rozstrzelano również Enzysa Jagomastasa z żoną Aną Mortą (1870–1941), synów Dovasa (1904–1941) i Jurgisa (1917–1941).
W latach okupacji niemieckiej na terenie Litwy podczas bezpośrednich masowych mordów pozbawiono życia około 5000 Litwinów: mieszkańców wsi, spalonych w ramach wykonywania operacji karnych, rolników, niewykonujących zobowiązań wobec władz okupacyjnych, członków litewskich formacji policyjnych i wojskowych, którzy nie podporządkowali się rozkazom, zakładników inteligentów i in.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz