Stary Cmentarz Żydowski w Płaszowie w KL Płaszów.

Stary Cmentarz Żydowski w Płaszowie, znany również jako cmentarz gminy podgórskiej, znajdował się przy ulicy Jerozolimskiej 25 w Krakowie. Cmentarz został założony w latach 80-tych XIX wieku dla żydowskiej społeczności Podgórza, zanim dzielnica ta stała się częścią Krakowa.

Podczas II wojny światowej obszar obu cmentarzy żydowskich został włączony w granice niemieckiego nazistowskiego obozu pracy przymusowej, a później obozu koncentracyjnego KL Plaszow. Nagrobki (macewy) zostały przez Niemców systematycznie niszczone i wykorzystywane do utwardzania dróg na terenie obozu i jako podmurówki pod baraki obozowe.

Przy północnej granicy starego cmentarza żydowskiego (tzw. bagier, od pracującej tam koparki) odbywały się egzekucje i znajdował się masowy grób zamordowanych ofiar. Pochowano tam Żydów zamordowanych podczas likwidacji getta w Krakowie 13 i 14 marca 1943 roku. Do jesieni tego roku odbywały się egzekucje na więźniach wskazanych podczas selekcji w obozie oraz na Żydach złapanych na aryjskich papierach. Masowe groby kopano koparkami, tzw. bagrami, dlatego w garze obozowej określenie iść pod bagier oznaczało iść na śmierć.

Większość naziemnych elementów cmentarza została zniszczona. Granice cmentarza są słabo widoczne, a teren jest nieogrodzony. Zachowały się jedynie fundamenty niektórych nagrobków. Teren ten jest obecnie chroniony jako Miejsce Pamięci i zarządzany przez Muzeum KL Plaszow.

C - dołek w KL Płaszów

Pomnik ofiar faszyzmu w Krakowie ulokowany został na wale dawnych austro-węgierskich umocnień wojskowych (Szańca FS-22). Podczas II wojny światowej szaniec znalazł się na terenie niemieckiego obozu koncentracyjnego Plaszow. Szaniec znajdował się przy zewnętrznym płocie obozowym, w czasie istnienia obozu dokonywano na nim masowych egzekucji. Więźniowie nadali mu nazwę Cipowy Dołek (C-dołek) – nawiązując do nazwy sąsiedniego miejsca egzekucji Hujowa Górka. To miejsce straceń (dawny szaniec FS -22) położone było 300 metrów na zachód od Hujowej Górki. W latach 1943 – 1945 w Cipowym Dołku Niemcy dokonywali egzekucji więźniów tego obozu, a także krakowskich więzień. Ciała zamordowanych chowali w zagłębieniu szańca. 

Nowe miejsce straceń znajdowało się w polu widzenia więźniów pracujących w obozowych warsztatach. Początkowo starano się uniemożliwiać więźniom obserwację egzekucji, później jednak nie zwracano już na to uwagi. Ciała rozstrzelanych były palone na miejscu przez specjalną grupę więźniów. W okresie sierpień – wrzesień 1944 na Cipowym Dołku rozstrzeliwano grupy Żydów przywiezionych w transportach ze Słowacji i Węgier, w znacznej części ujętych podczas likwidacji powstania na Słowacji. Egzekucji dokonywali najczęściej SS-mani z Montelupich, pod kierownictwem SS-manna Hujara, a czasami samego Amona Götha, który dokonywał także selekcji więźniów, decydując tym samym o ich życiu bądź śmierci. Wyjątkowy i incydentalny charakter miały rozstrzelania ofiar niebędących pochodzenia żydowskiego, głównie Polaków. Wiadomo o rozstrzelaniu w tym miejscu niemieckich żołnierzy, przypuszczalnie dezerterów. Najostrożniejsze szacunki podają liczbę 5–6 tysięcy zamordowanych. Podczas procesu Götha przed Najwyższym Trybunałem Narodowym sąd oszacował liczbę ofiar na 8 tysięcy. W wyniku egzekucji szańce uległy dewastacji. W 1946 r. dokonano ekshumacji ciał, a w 1964 r. na terenie szańca FS-22 wybudowano Pomnik Ofiar Faszyzmu, przy okazji dodatkowo profilując teren szańca. Obecny kształt terenu w tym miejscu całkowicie odbiega od pierwotnego kształtu szańca. Dobrze zachował się tylko wał łączący szańce F-22 i F-21.

Były cmentarz Abrahama na terenie KL Płaszów

Były cmentarz żydowski w Płaszowie, znany również jako cmentarz Abrahama, znajduje się przy ulicy Abrahama 3 w Krakowie. Cmentarz został założony w 1932 roku jako nowy cmentarz dla krakowskiej gminy żydowskiej. Wcześniej w tej okolicy istniał także stary cmentarz gminy podgórskiej przy ulicy Jerozolimskiej 25.

Podczas II wojny światowej teren cmentarzy został włączony w obszar niemieckiego nazistowskiego obozu pracy przymusowej, a później obozu koncentracyjnego KL Plaszow. Nagrobki (macewy) zostały na rozkaz Niemców wyrwane z ziemi i wykorzystane do utwardzania dróg na terenie obozu i jako podmurówki baraków. 

W okazałym budynku przedpogrzebowym próbowano ukryć przedmioty liturgiczne z synagog, w tym zabytkowe zwoje Tory. W 1943 roku gdy komendantem obozu został Amon Goeth, budynek zaadaptowano na stajnię dla koni i chlew dla świń. Wraz z przeznaczeniem budynku na cele obozowe zostały odkryte i przejęte przez załogę obozu. Zostały one wywiezione do Instytutu Badań Wschodnioniemieckich, a część z nich została zniszczona. Rok później, w 1944 roku, Niemcy podjęli decyzję o wysadzeniu budynku w powietrze, być może miało to związek z budową linii kolejowej do obozu. Komendant urządził z tego wydarzenia widowisko, na które zaprosił przedstawicieli władz oraz znajomych. 

Do dziś zachowały się ruiny hali przedpogrzebowej i niewiele oryginalnych nagrobków. Cały obszar jest obecnie chroniony jako Miejsce Pamięci i jest częścią Muzeum KL Plaszow w Krakowie.

Szary Dom w KL Płaszów

Szary Dom przy ulicy Jerozolimskiej 3 w Krakowie został zbudowany w 1925 roku. Pełnił funkcję budynku administracyjnego cmentarza Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie i siedziby Bractwa Przedpogrzebowego Chewra Kadisza. W czasie funkcjonowania KL Plaszow mieściły się w nim biura zarządu obozu, a w piwnicach areszt. 

W piwnicy budynku od sierpnia 1943 r. znajdował się areszt z celami, ciemnicą i tzw. stójkami – niewielkimi pomieszczeniami do odbywania kary na stojąco. W areszcie przetrzymywano więźniów obozu za przewinienia regulaminowe oraz więźniów niemieckiej policji bezpieczeństwa skazanych na karę śmierci i oczekujących na egzekucję. 

Szary Dom stał w centrum obozu. Z okien budynku widoczne były koszary załogi, ale także komendantura, kamieniołom, baraki mieszkalne więźniów, plac apelowy i część przemysłowa obozu. W budynku znajdowało się biuro komendanta obozu. 

Od stycznia do października 1945 r. na terenie obozu stacjonowały jednostki Armii Czerwonej. W dwóch pomieszczeniach w piwnicach Szarego Domu zachowały się inskrypcje i napisy pozostawione przez żołnierzy sowieckich więzionych tam najpewniej za wykroczenia przeciw regulaminowi. Po wojnie w budynku urządzono mieszkania komunalne i prywatne. Wystawa w budynku przypomni losy więźniów KL Płaszów oraz będzie łączyć opowieści więźniów z prezentacją losów sprawców – funkcjonariuszy administracji obozowej.

Ruiny pałacu w Podzamczu Piekoszowskim

 

Ruiny pałacu w Podzamczu Piekoszowskim (II)

 

Ruiny pałacu w Podzamczu Piekoszowskim koło Kielc

Pałac w Podzamczu Piekoszowskim to monumentalna ruina barokowej rezydencji magnackiej, wzniesionej w połowie XVII wieku dla Jana Aleksandra Tarły. Obiekt został zaprojektowany przez włoskiego architekta Tomasza Poncino, który nadał mu formę niemal identyczną jak Pałac Biskupów Krakowskich w Kielcach.

Rezydencja posiadała cztery sześcioboczne wieże narożne, które w czasach świetności symbolizowały potęgę i status rodu Tarłów. Według słynnej legendy, właściciel pałacu kazał wysypać drogę solą, aby jego żona mogła przejechać się saniami w środku lata.

Budowla zaczęła podupadać po wielkim pożarze w połowie XIX wieku, po którym nigdy nie odzyskała już dawnego blasku.

Mimo braku dachu i stropów, do dziś zachowały się imponujące kamienne obramowania okien oraz fragmenty dekoracyjnych gzymsów.

Pałac stanowi jedną z najważniejszych atrakcji turystycznych w pobliżu Kielc.

Ratusz w Białymstoku

Ratusz w Białymstoku to późnobarokowy budynek wzniesiony w latach 1745–1761 z inicjatywy Jana Klemensa Branickiego. Charakterystycznym elementem budowli jest wieża, która pierwotnie służyła jako punkt obserwacyjny dla straży ogniowej. Mimo swojej nazwy, budynek nigdy nie pełnił funkcji administracyjnej siedziby władz miasta, lecz służył głównie celom handlowym.

Obecnie ratusz jest główną siedzibą Muzeum Podlaskiego w Białymstoku. Wewnątrz znajduje się Galeria Malarstwa Polskiego, prezentująca prace m.in. Jana Matejki, Józefa Chełmońskiego czy Olgi Boznańskiej.

Budynek doznał znacznych zniszczeń podczas II wojny światowej, po czym został precyzyjnie zrekonstruowany w latach 50. XX wieku. Ratusz stanowi centralny punkt Rynku Kościuszki, będąc jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli architektonicznych miasta.