Pomnik upamiętniający Żydów pomordowanych w Ponarach został odsłonięty 20 czerwca 1991 r. w ramach obchodów 50 rocznicy wybuchu wojny między Niemcami i Związkiem Radzieckim oraz początku Holokaustu. Pomnik stworzony ku czci Żydów przez architekta Jaunutisa Makariūnasa przypomina kształtem dawny pomnik, zburzony przez Sowietów w okresie 1949–1952, podczas prowadzonej stalinowskiej kampanii antysemickiej. W części fasadowej granitowego pomnika wyryto napis w językach hebrajskim i jidysz. Po drugiej stronie pomnika znajduje się napis w językach litewskim, angielskim i rosyjskim: „WIECZNA PAMIĘĆ 70 TYSIĄCOM ŻYDÓW Z WILNA I OKOLIC, ZAMORDOWANYM I SPALONYM TUTAJ W PONARACH PRZEZ NAZISTOWSKICH OPRAWCÓW I ICH POMOCNIKÓW”.
Masowe mordy w Ponarach wykonywał tak zwany Wileński Oddział Specjalny SD, podlegający niemieckiej bezpiece. Po raz pierwszy w dokumentach odnotowano go 15 lipca 1941 r. Na początku ten oddział litewskiej policji pomocniczej liczył około 100 członków, noszących odzież cywilną i białe opaski. Jesienią 1941 r., po dużych akcjach egzekucyjnych, liczba członków oddziału została zmniejszona do 40. W 1942 r. wydano im mundury SD. Pierwszymi organizatorami jednostki byli chorąży Petras Jakubka oraz porucznik Mečys Butkus. Od 23 lipca 1941 r. kierownictwo oddziału objął porucznik Juozas Šidlauskas, a po nim porucznik Balys Norvaiša, chociaż faktycznie szefem oddziału był podoficer SS Martin Weiss.
W Ponarach zamordowano 50 000–70 000 osób, wśród nich najwięcej Żydów z Wilna i Wileńszczyzny. Z istniejącej przed wojną wileńskiej społeczności żydowskiej liczącej 54 000–57 000 osób, ocalało około 6000 osób.
Latem i jesienią 1941 r. ludzie z ulic Wilna i getta albo więzienia na Łukiszkach byli pędzeni do Ponar głównie na piechotę, jak również więzieni ciężarówkami. Na terenie miejsca masowych mordów kazano im usiąść na ziemi, następnie w niewielkich grupach odprowadzano do dołów i rozstrzeliwano. Część ofiar była wpędzana do dołów. Największe akcje zagłady Żydów przeprowadzono we wrześniu–listopadzie 1941 r., podczas nich rozstrzelano 33 000 wileńskich Żydów.
W latach 1942–1943 ludzi mordowano w Ponarach głównie w mniejszych grupkach, za wyjątkiem zagłady więźniów getta Litwy Wschodniej 5 kwietnia 1943 r., przywiezionych do Ponar pociągami. Część tych ludzi zastrzelono na terenie kolejowym albo w miejscowości Ponary podczas próby ucieczki, innych odprowadzono do dołów i tam rozstrzelano. Ostatniego mordu Żydów dokonano w Ponarach 3 lipca 1944 r.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz